blik op de toekomst

Uniek open innovatielab voor verbeteren technologieën geothermie

24 juli 2019 • 4 min leestijd

Bedrijven die direct of indirect actief zijn in aardwarmte kunnen sinds deze zomer gebruik maken van een geavanceerd laboratorium in het Zuid-Hollandse Rijswijk. Hier zijn alle faciliteiten aanwezig om onder hoge druk en temperatuur full scale te testen en experimenteren met nieuwe boortechnieken en materialen. Het Rijswijk Centre for Sustainable Geo Energy (RCSGE) heeft mede tot doel de ontwikkeling van aardwarmte, een steeds belangrijker wordende duurzame energiebron, te versnellen.

Bedrijven die geïnteresseerd zijn in de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van geothermie en technieken of materialen willen testen, kunnen contact opnemen met Gert-Jan Heerens.

Mail Gert-Jan
Het lab is indertijd door Shell gebouwd en nu overgedragen aan een consortium met als initiatie kennispartners TNO, de TU Delft, Universiteit Utrecht en EBN. Vanuit de overheid nemen het ministerie van EZK, de provincie Zuid-Holland en de gemeente Rijswijk deel.

In hogere versnelling

“We hebben als boorbedrijf veel R&D kennis en installaties in huis, maar wat er in dit lab aan apparatuur staat is ongekend”, zegt Peter de Vin, directeur van Huisman Geo. “Dat, gecombineerd met de diepgaande kennis van twee universiteiten en TNO maakt deze faciliteit tot een innovatiecentrum waar het Nederlandse bedrijfsleven grote stappen kan zetten om geothermie tot een succes te maken. Het gaat wat ons betreft nu allemaal nog te traag. We kunnen hier de zaak in een hogere versnelling zetten.”

Onder extreme condities beproeven

“Dat moet ook”, zegt Gert-Jan Heerens van TNO, “want geothermie speelt een belangrijke rol in de energietransitie. Het is een van de belangrijke bronnen binnen de duurzame energievoorziening. In Nederland produceren we nu 3,5 petajoule per jaar, maar dat moet groeien naar 50 PJ in 2030 en tenminste 200 PJ in 2050. Dan voorziet geothermie in ongeveer een kwart van de totale vraag naar warmte in ons land. Er moet alleen nog veel gebeuren als het gaat om efficiënter boren. Het moet kosteneffectiever worden en dat bij toenemende aandacht voor veiligheid. Er zijn kortom veel technische innovaties nodig. En die zijn hier onder de meest extreme condities van hoge druk en temperatuur te ontwikkelen en te beproeven. Full scale en full size.”

Open innovatie

Er is bewust gekozen voor open innovatie. Elk geïnteresseerd bedrijf is welkom gebruik te maken van de faciliteiten in het lab. Het consortium werkt actief aan het opzetten van een community; bedrijven die niet ieder voor zich maar juist in samenwerking met anderen aan nieuwe technieken en producten werken. Zo ontstaat er een netwerk van bedrijven die actief zijn in geothermie, warmteopslag, zoutwinning, machinebouwers, en die componenten en materialen leveren.

“Je brengt elkaar hier op ideeën. Als TNO kunnen we, net als de universiteiten, de verbinding leggen tussen wetenschappelijke kennis en de toepassing in de praktijk. Zo bereiken we gezamenlijk veel meer in een veel hoger tempo. Wie weet ontwikkelen we hier technieken of apparaten die straks de wereld over gaan”, zegt Gert-Jan Heerens.

Indrukwekkende faciliteiten

De faciliteiten zijn indrukwekkend. Op zware funderingen staan installaties die het hele spectrum van boren in de ondergrond bestrijken. Er staat een enorme boorinstallatie boven een bijna 500 meter diepe put, waarin nieuwe materialen en technieken zijn te testen. Overal hangen bovenloopkranen, er zijn hydraulische persen van 300 en 400 ton, drukvaten tot 1.000 bar, leidingenstelsels om vloeistoffen in te pompen en te testen. Bijna alle ondergrondse condities zijn reëel na te bootsen om vast te stellen hoe materialen en componenten zich onder hoge druk of bij extreme temperaturen gedragen op kilometers diepte.

Open innovatie voor bedrijfsleven

Bedrijven hebben nu toegang tot state-of-the-art faciliteiten waar ze anders onmogelijk gebruik van konden maken. Peter de Vin: “Dat maakt dit lab echt uniek. Daarnaast is het mooie van het open innovatiemodel dat bedrijven nu niet zelf hoeven te investeren in testfaciliteiten. Dat is gewoon veel te duur en daardoor blijven potentieel prachtige vindingen ongebruikt. Zelfs voor een goed geoutilleerd bedrijf als Huisman is dit lab op dit gebied een technologisch luilekkerland. We willen niet alleen materialen testen, maar zijn ook geïnteresseerd in de data die daaruit voortkomen. Daarvoor denk ik onder meer aan samenwerking met bedrijven die gespecialiseerd zijn in sensortechnologie. Door sensoren in het boorproces te integreren kun je veel slimmer boren en nauwkeurig voorspellen wanneer onderhoud nodig is. Zo breng je de kosten over de totale levensduur omlaag. Je komt hier in het lab straks ook ondernemers tegen uit andere sectoren. Ik voorzie verrassende combinaties en daardoor innovaties."

Bredere toepassing staat centraal

Martin van der Hout, secretaris-generaal van Dutch Association Geothermal Operators (DAGO), waarin dertig geothermiebedrijven zijn verenigd: “Veel technieken en expertise uit andere mijnbouwtechnieken zijn voor aardwarmte van waarde. We zijn vanuit DAGO met een groep specialisten een middag in Rijswijk geweest voor een sessie met RVO en TNO. Uiteraard gaan kennisvragen rond het ontwerp van een doublet verder dan de ervaring van één operator of één contractor. Binnen DAGO delen we veel kennis en dat gebeurt ook tussen operators onderling. Rijswijk biedt pre-competitieve onderzoeksmogelijkheden die voor geothermie uiterst waardevol zijn om de kostprijs omlaag te krijgen, de veiligheid te verbeteren en risico’s te verkleinen. Operators hechten er veel belang aan om in een open omgeving samen te werken met toeleveranciers die elkaars concurrent kunnen zijn. DAGO draagt er graag aan bij geothermie ook via dit lab tot een verder succes te brengen.“

Open voor studenten

Volgens Heerens is de samenwerking overigens niet beperkt tot het bedrijfsleven. Ook universiteiten en hogescholen zijn welkom in het open innovatie centrum. “We moeten op termijn zo’n zevenhonderd doubletten bouwen voor geothermie. Nu zijn dat er nog geen vijfentwintig. Die moet je na het bouwen steeds onderhouden. Maar daar is in ons land geen opleiding voor. Bedrijven die putten bouwen zijn nu voornamelijk gericht op olie- en gaswinning. Hier kunnen studenten kennis maken met de wereld van aardwarmte, onderzoek en experimenten doen die elders onmogelijk zijn. Ook dat moet tot versnelling leiden.”

Lees meer over de uitgebreide toepassingen van aardwarmte als energiebron:

Lees meer
verhaal van de klant

CO2: van afvalverbranding naar nuttig product

10 aug '20 - 3 min
Zolang het bedrijfsleven nog afhankelijk is van fossiele brand- en grondstoffen produceert het CO2. Afvang is daarom essentieel om schadelijke uitstoot te voorkomen.... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights seizoen 2 #29: Wat is het deltaplan voor de energietransitie?

4 aug '20 - 1 min
In deze podcast, opgenomen bij de Deltawerken in Zeeland, bespreken Rosanne Hertzberger (wetenschapper), Ton de Jong (managing director energietransitie bij TNO)... Lees meer
blik op de toekomst

Van aardbevingsmodel naar voorspellend model voor IC-opnames

31 jul '20 - 3 min
Binnen het Brains4corona-initiatief heeft TNO, samen met Amsterdam UMC, Erasmus MC, en Leiden UMC een model ontwikkeld dat het aantal IC-opnames kan voorspellen:... Lees meer
blik op de toekomst

Betrouwbare en betaalbare energievoorziening in 2050: TNO beantwoordt vragen

27 jul '20 - 5 min
We zijn op weg naar een volledig duurzame energievoorziening in 2050. Over tien jaar, in 2030, moeten de eerste belangrijke doelen al zijn behaald. Deze energietransitie... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights seizoen 2 #28: TNO over kabinetsvisie waterstof: begin nu

10 jul '20 - 1 min
Er is op korte termijn een nationaal uitvoeringsprogramma waterstof nodig. Nog dit jaar zou het kabinet die moeten uitwerken in concrete acties en doelen met een... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.