blik op de toekomst

Vervangende nieuwbouw: het begint bij bewonerscommunicatie

13 mei 2019 • 3 min leestijd

De energietransitie vergt veel van de huurders bij woningcorporaties. Want het is nogal wat als je te horen krijgt dat je woning straks tegen de vlakte gaat om plaats te maken voor duurzame nieuwbouw. Of dat je een tijd uit je flat moet omdat die energieneutraal wordt gemaakt. Als corporaties het verhaal duidelijk communiceren en de bewoners actief betrekken, maakt weerstand plaats voor begrip en zelfs meedenken.

Download het inspiratieboek

Download

TNO ontwikkelde samen met drie corporaties een aanpak voor bewonerscommunicatie bij duurzame woningverbetering. Bewoners zien doorgaans enorm op tegen wat komen gaat. Hun vertrouwde huis en omgeving veranderen ineens ingrijpend en hun eigen leven dreigt een tijdje overhoop te liggen. Een kansloze missie dus? Nee, want als je de bewoners op een begrijpelijke manier informeert en betrekt, zien ze welke voordelen een nieuwe, duurzame woning kan bieden en denken ze graag mee. Winst aan beide kanten.

"Als je bewoners op een open manier betrekt, heeft dat vaak positieve gevolgen."

Bewoners laten meedenken geeft vertrouwen

Dat bleek onder meer uit de interviews die gedragswetenschappers van TNO met bewoners hielden. Hun argwaan en bezwaren zijn herkenbaar: “Ze duwen het door je strot”, “De corporatie roept dingen die ze niet waarmaakt’, “We horen maar niks”. Maar als je bewoners wel betrekt en dat op een open manier, heeft dat vaak positieve gevolgen. Zo kregen bewoners tijdens een voorlichtingsavond foto’s en een maquette te zien. Ook konden ze meetekenen op een plattegrond van de wijk. Dat sprak enorm tot de verbeelding en gaf vertrouwen. Van tegen sloeg de stemming om in voor. Ook eerlijk aangeven wat wel en niet mogelijk is, droeg hieraan bij.

Inspiratieboek bewonerscommunicatie bij vervangende nieuwbouw

Het verduurzamen van de kleine 2,5 miljoen huurwoningen van de woningcorporaties levert een wezenlijke bijdrage aan de energietransitie. Dan is het enthousiasmeren van bewoners en dus goede communicatie met hen cruciaal. Samen met de drie corporaties en met ondersteuning vanuit de regeling Maatschappelijk Verantwoord Innoveren Energie heeft TNO het zogeheten Inspiratieboek ‘Bewonerscommunicatie bij vervangende nieuwbouw’ samengesteld, op basis van interviews met bewoners en een reeks werksessies met medewerkers van de corporaties. Het boek biedt houvast in de communicatie met bewoners, bevat een stappenplan, voorbeelden, praktische tips, tools en verwijzingen.

duidelijkheid scheppen

“Uiterst leerzaam”, zegt Bart Stolk van corporatie Woonstede in Ede. “Tijdens de sessies met collega-corporaties en TNO-experts leerden we echt in de huid van de bewoners te kruipen. Je wilt je boodschap altijd duidelijk overbrengen, maar ongemerkt hebben we toch altijd de neiging vanuit onszelf te denken: techniek, organisatie, procedures. Zeg wat je bedoelt, hou het kort, denk na hoe een brief op jóu zou overkomen als je bewoner bent.”

Katja Tamis van Openbaar Belang in Zwolle: “We waren al aan het experimenteren met anders communiceren. Zoals de wijk in gaan om de bewoners op te zoeken. Hamburgers voor ze bakken rond etenstijd en dan het gesprek aangaan. Dat werd zeer gewaardeerd.”

Ook Area Wonen in de regio Uden-Veghel betrekt bewoners al langer bij projecten. Peter van Antwerpen: “Bij het ombouwen van een school tot wooneenheden hebben we de toekomstige bewoners elke zes weken bijgepraat en ze ook een stem gegeven. Dat heeft zelfs tot wijzigingen van het ontwerp geleid.”

Correspondentie gefileerd door bewoners

Die duidelijkheid troffen de TNO’ers niet aan in de correspondentie die ze in eerste instantie onder ogen kregen. “Ze hebben die gefileerd, en terecht”, aldus Van Antwerpen. Stolk: “Dankzij dit project en het inspiratieboek hebben we nu scherper hoe je brieven beter kunt componeren.” Tamis: “We hebben de brief laatst vervangen door een fraai ogend kaartje met een kort, duidelijk verhaal. Klinkt simpel, maar het werkt wel.”

"We hoorden van bewoners dat corporaties soms belerend overkomen. Ze zenden, maar luisteren niet. Ons advies: neem de bewonersreis en waarden van bewoners als uitgangspunt."

Bewoners als uitgangspunt bij verduurzaming woning

Het projectteam van TNO bestond uit medewerkers die vanuit verschillende disciplines aan de energietransitie werken. Innovatie-experts Charlotte Smit en Guus Mulder werkten samen met gedragswetenschapper Nicole de Koning en social marketing expert Caroline van der Weerdt. Voor het realiseren van een energieneutrale gebouwde omgeving, of liever nog, gebouwen en woningen die meer energie produceren dan gebruiken, is de rol van bewoners cruciaal. Of het nu gaat om huurders in een appartementencomplex van een woningcorporatie of een vereniging van eigenaren in flatgebouwen: verduurzaming is niet van bovenaf op te leggen maar begint bij de bewoners.

“Wat wij van bewoners hoorden, was dat de corporaties soms belerend overkomen. Ze zenden, maar luisteren niet, ze weten het beter. Ons advies: neem de bewonersreis en waarden van bewoners als uitgangspunt. Als er bijvoorbeeld een tijdje niks te melden valt, stuur dan tussentijds een bericht waarom. Onzekerheid is tergend. En communiceer niet van bovenaf maar op voet van gelijkwaardigheid. Nodig bewoners uit mee te denken."

Het boek dient als inspiratie voor corporaties, bouwbedrijven, gemeenten en andere betrokken partijen. Wat de drie corporaties betreft blijft het hier niet bij. In een Community of Practice kunnen meer corporaties praktijkkennis met elkaar delen en steeds meer leren over bewonerscommunicatie in de praktijk.

Download het inspiratieboek

Download
blik op de toekomst

Windturbine met bladen van 145 meter: kostenreductie en meer efficiëntie

1 apr '22 - 5 min
Als de trend zich doorzet, hebben windmolens in 2040 bladen van 145 meter. In het rapport ‘Future Blades’ onderzoekt TNO hoe deze bladen eruit kunnen zien, maar... Lees meer
blik op de toekomst

Een tweede leven voor bestaand beton

16 dec '21 - 2 min
De productie van beton is verantwoordelijk voor 5 tot 8 procent van de wereldwijde CO₂-uitstoot. Samen met de bouwwereld is TNO op zoek naar oplossingen voor dit... Lees meer
blik op de toekomst

Op zoek naar het beste recept voor circulair beton

9 dec '21 - 5 min
De productie van beton is verantwoordelijk voor 5 tot 8 procent van de wereldwijde CO₂-uitstoot. Samen met de bouwwereld is TNO naarstig op zoek naar oplossingen... Lees meer
blik op de toekomst

Zo maken we windmolenwieken van 120 meter mogelijk

8 dec '21 - 4 min
Windturbines moeten groter worden om windstroom echt concurrerend te maken. De verbinding van het rotorblad is echter een beperkende factor. Dit heeft consequenties... Lees meer
blik op de toekomst

Ziekenhuizen pakken verduurzamingsopgave voortvarend aan

24 nov '21 - 3 min
Ziekenhuizen realiseren volgens hun eigen plannen een CO2-emissiereductie die in 2030 fors hoger ligt dan de doelstelling in het Klimaatakkoord. Dit blijkt uit de... Lees meer