Soort project:
Project
Thema:
Toepassingen zonnepanelen

Bodembelichtingstoets voor natuurinclusieve zonnevelden

Status

Beschikbaar

Partners

Digitale tool en validatierapport

Resultaten

Onderzoek en ontwerp

De bodembelichtingstoets is een analytische tool waarmee snel en kwantitatief in beeld wordt gebracht hoeveel licht de bodem onder en tussen zonnepanelen bereikt. De tool vertaalt ontwerpkeuzes naar heldere, direct bruikbare inzichten over de impact op bodem en vegetatie, gekoppeld aan erkende bodembelichtingsnormen — al in een vroege ontwerpfase.

Waarom bodembelichting ertoe doet

Veel Nederlandse zonnevelden zijn primair ontworpen op maximale energieopbrengst per hectare. In de praktijk betekent dit dat panelen dicht op elkaar zijn geplaatst, met een hoge grondbedekkingsgraad (GCR) en weinig ruimte tussen de tafels. Daardoor bereikt te weinig licht de bodem: de zone onder en tussen de panelen blijft langdurig in de schaduw.

Die schaduw heeft gevolgen die pas over jaren zichtbaar worden. Vegetatie onder de panelen wordt geremd of verdwijnt, de bodem raakt kaal en verschraalt, en het bodemleven dat afhankelijk is van plantengroei loopt terug. Het resultaat is verlies van biodiversiteit en een afname van de bodemkwaliteit gedurende de levensduur van het park. Een effect dat moeilijk te herstellen is en steeds vaker botst met ecologische eisen en vergunningsvoorwaarden.

De bodembelichtingstoets is een softwaretoepassing waarmee ontwerpers, ingenieurs en onderzoekers zelfstandig de bodembelichting van uiteenlopende zonneveldontwerpen kunnen beoordelen. De tool ondersteunt het volgende:

  • simulatie van zonne-instraling op maaiveld voor verschillende veldconfiguraties;
  • beoordeling van de lichtintensiteit voor meerdere oriëntaties (zuid, oost-west en verticaal);
  • toetsing aan erkende bodembelichtingsnormen;
  • het genereren van heldere rapporten ter ondersteuning van ontwerp, vergunning en certificering.

Kenmerken

Multi-oriëntatie-analyse

Analyseer zuid-, oost-west- en verticale opstellingen.

Nauwkeurige doorrekening

Gebruikt data van een typisch meteorologisch jaar (TMY) met tijdstapresolutie.

Toetsing aan normen

Vergelijkt de berekende bodembelichting met erkende lichtnormen.

Heldere rapportage

Rapporten zijn eenvoudig te interpreteren en geschikt voor presentaties en documentatie.

Configureerbare invoer

Aanpasbaar voor verschillende veldgeometrieën en paneelopstellingen.

Voor wie is de tool?

  • ontwikkelaars van zonnevelden en EPC-aannemers;
  • landschapsarchitecten en milieuontwerpers;
  • ingenieurs en adviseurs die vergunningsaanvragen ondersteunen;
  • onderzoekers en beleidsadviseurs natuur inclusief zonneparken en ruimtegebruik.

Hoe het werkt

  • Kies systeemtype

    Stap 1

    Kies een zuid-, oost-west- of verticale oriëntatie.

  • Voer veldparameters in

    Stap 2

    Definieer de layout en de veldgeometrie.

  • Draai de simulatie

    Stap 3

    De tool berekent de bodembelichting op basis van één referentie locatie en meteorologisch jaar.

  • Beoordeel resultaten

    Stap 4

    Toets aan de bodembelichtingsnormen en signaleer mogelijke ontwerpverbeteringen.

  • Genereer rapport

    Stap 5

    Maak documentatie voor ontwerpiteratie, vergunning of validatie.

De analyse houdt rekening met:

  • de transparantie van de panelen en het licht dat tussen de panelen valt;
  • reflectie van wolken en van de bodem (vóór en achter de panelen);
  • de kantelhoek van de panelen;
  • het aantal panelen per tafel en de afstand tussen de tafels;
  • de oriëntatie van de panelen;
  • een representatief meteorologisch jaar en locatie.

De tool is afgestemd op het EcoCertified Solar Park-label. Daarmee draagt de toets bij aan een natuurinclusief ontwerp en ondersteunt zij de realisatie van toekomstbestendige zonnevelden.

Update model 2606
Zonlichtcomponenten voor de bodembelichtingstoets en de stroomopbrengst binnen het BIGEYE-simulatieplatform van TNO.

Deze illustratie laat zien hoe zonlicht zowel de voor- en achterzijde van een zonnepaneel als de onderliggende bodem belicht.

1) Directe belichting.

2) en 3. Diffuse belichting via wolken naar de voor- en achterzijde van het zonnepaneel.

4) en 5) Belichting via bodemreflectie (albedo), zowel direct als indirect via wolken.

6) Bodembelichting via het transparante deel van het zonnepaneel; deze draagt ook bij aan reflecties 4 en 5.

Resultaten en rapportage

Elke beoordeling resulteert in een beknopt rapport met illustraties en specificaties van het beoordeelde tafelontwerp, de bodembelichting onder en tussen de panelen, en de toetsing aan de huidige bodembelichtingsnormen. Meer details staan in de instructiehandleiding (pdf).

De gebruiker kan een onbeperkt aantal ontwerpen doorrekenen; de tool maakt hiervan automatisch een conceptrapport aan. Dit rapport is bruikbaar voor ontwerpiteraties en -optimalisatie. Om de kwaliteit van de output te borgen voor gebruik in het EcoCertified Solar Parks label en andere doeleinden, mag dit conceptrapport echter niet worden gebruikt voor regulatoire, commerciële, vergunnings-, certificerings- of andere externe of officiële doeleinden. Een gevalideerd rapport is verkrijgbaar bij TNO, zoals hieronder beschreven.

Zodra het definitieve tafelontwerp is bepaald, doorloopt het rapport een validatieproces bij TNO of bij instanties die daartoe door TNO zijn gelicentieerd. De gebruiker stuurt de tekeningen van het zonneveld en de specificaties naar de TNO-assessor, die een rapport met de definitieve bodembelichtingstoets terugstuurt.

Eén rapport bevat één PV-opstellingsontwerp. Bestaat een zonneveld uit verschillende tafelontwerpen, dan moet elk ontwerp afzonderlijk worden beoordeeld. Dit document dient als passende onderbouwing of aanvullend materiaal bij een vergunningsaanvraag voor een zonneveld en bij het EcoCertified Solar Parks-label.

Is de toets positief, dan voldoet de opstelling aan de geldende normen die Wageningen University & Research (WUR) heeft vastgesteld met het project consortium inclusief de brancheorganisatie Holland Solar als onderdeel van het EcoCertified Solar Parks-label.

De verwachting is dat negatieve impact op de bodem met deze normen wordt beperkt. Wordt de norm niet gehaald, dan is de toets negatief en is er sprake van een onacceptabel risico voor de bodem. De toets is toekomstbestendig: de normen worden periodiek geactualiseerd op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten.

TNO stelt de bodembelichtingstoets kosteloos beschikbaar om de markt aan te moedigen actief te ontwerpen en te experimenteren met natuurinclusieve zonnevelden. De tool is bedoeld voor verkenning en ontwerpoptimalisatie; de resultaten zijn pas geldig voor commerciële toepassing of vergunningsaanvragen nadat ze door TNO zijn geverifieerd. Hier zijn marktconforme kosten aan verbonden.

De technische en inhoudelijke ondersteuning op de tool is beperkt. Om gebruikers wegwijs te maken, organiseren TNO en het nationaal consortium Zon in Landschap periodiek masterclasses over het gebruik van de toets en de rol ervan in natuurinclusief ontwerp. Deze masterclasses worden gehouden op basis van interesse en voldoende aanmeldingen. Geïnteresseerden kunnen voor deelname of meer informatie contact opnemen.

Kies de juiste partner

TNO combineert diepgaande expertise in zonne-energiesystemen, milieumodellering en agri-PV-onderzoek: meer dan alleen berekeningen. We bieden helderheid, vertrouwen en bruikbaar inzicht.

  • Onafhankelijk en wetenschappelijk gedreven.
    Onze methoden zijn gebaseerd op gevalideerd onderzoek en transparante data, met reproduceerbare resultaten voor toezichthouders, investeerders en stakeholders.
  • Expertise over bodemimpact.
    We begrijpen de balans tussen energieopbrengst en ecologische prestatie, met hands-on ervaring op het gebied van bodembelichting, bodemgezondheid en systeemoptimalisatie.
  • Van analyse naar toepassing.
    Naast de tool ondersteunen we de interpretatie van resultaten, scenariovergelijking en de vertaling naar concrete ontwerpverbeteringen.
  • Beslissingsklare rapportage.
    Onze output is gestructureerd voor vergunningsaanvragen, haalbaarheidsstudies en stakeholdercommunicatie.
  • Partner in innovatie.
    Van vroeg onderzoek tot commerciële uitrol werken we samen met projectteams om ontwerpen te verfijnen en aannames te valideren.

Geïnteresseerd?

Vraag de tool gratis aan door contact op te nemen met de onderstaande contactpersonen. Benieuwd wat de bodembelichtingstoets voor jouw zonnepark kan betekenen? Plan een kennismaking en ontdek hoe de toets bijdraagt aan EcoCertified Solar Parks-compliance.

  1. BIGEYE — simulation under shadow conditions, A.R. Burgers, Proc. 6th Workshop Bifacial PV, Amsterdam (2019).
  2. Evaluation method and module design for cost-effective compliance with irradiance guidelines to maintain soil quality in solar parks, Cesar et al., EPJ Photovoltaics 16, 13 (2025). https://doi.org/10.1051/epjpv/2025003
  3. EcoCertified Solar Parks. Openbare eindrapportage, Krijgsveld et al. (september 2025). doi:10.18174/699847