De sociale aspecten van de energietransitie

Thema:
Sociale innovatie

Hoe krijgen we iedereen mee met de energietransitie? Sommige mensen verzetten zich tegen nieuwe technologieën voor CO2-opslag of het aardgasvrij maken van wijken. Anderen zijn enthousiaste voorlopers die zelf of met elkaar initiatieven ondernemen. We onderzoeken wat consumenten drijft of juist afremt en welke processen daar een rol in spelen.

Betrekken van burgers

Om de energietransitie te laten slagen is het essentieel om bewoners te betrekken. Inzichten in de beleving van bewoners gedurende het proces van een windpark project geeft lokale bestuurders en toekomstige windpark ontwikkelaars handvatten voor het realiseren van projecten en het vormgeven van de Regionale Energie strategieën (RES).

Onderzoeksrapport: Beleving windenergie op land

In opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat onderzochten we hoe bewoners windparken in hun omgeving ervaren en welke factoren daarbij een rol spelen. Lees de resultaten in het rapport 'Beleving windenergie op land: inzichten uit 4 windparken'.

Bewonersparticipatie en het voorkomen van energiearmoede

De energietransitie heeft ingrijpende effecten op de directe leefomgeving van mensen. Veranderingen in de woning, wijk en omgeving zijn noodzakelijk om doelen rondom energiebesparing en opwek van duurzame energie te realiseren. Veel bewoners willen in meerdere of mindere mate invloed kunnen uitoefenen op plannen die gerelateerd zijn aan de energietransitie en zich betrokken voelen bij besluiten die hierover worden genomen.

In andere woorden, burgers willen participeren in deze plannen. Wanneer dit onzorgvuldig gebeurt, kan dit leiden tot zorgen, discussies en een verwijdering van burgers ten opzichte van initiators van projecten. Dit kan leiden tot vertraging of het niet realiseren van het project. Ook het voorkomen van energiearmoede is een belangrijk aandachtspunt. We beschikken over steeds meer kennis over de inrichting van bewonersparticipatie en het voorkomen van energiearmoede.

Platform informatie over bewonersparticipatie

Om de warmtetransitie te versnellen is een goed ingericht proces voor bewonersparticipatie cruciaal. De website energieke gemeente helpt gemeentemedewerkers die weinig tijd en/of middelen hebben met concrete handvatten voor het betrekken van bewoners en voor het creëren van intern draagvlak voor dit thema binnen de gemeente. We bundelen relevante informatie over bewonersparticipatie op één plek: uitdagingen, praktijkvoorbeelden, tips en achtergrondinformatie.

Minder consumeren

Voor versnelling van de energietransitie is ook mindering van de consumptie van energie doormiddel van vermindering van de consumptie door klimaatbelastende producten en diensten noodzakelijk. Minder consumeren klinkt eenvoudig, maar ook als een onmogelijkheid: de consumptie van klimaatbelastende activiteiten als vliegen, autorijden en spullen kopen groeit alleen maar. De vraag is dus niet: kan het verlagen van consumptie bijdragen aan een versnelling van het verlagen van de CO2-emissies? Maar vooral: hoe kunnen we het voor elkaar krijgen?

Hierbij gaat het om het veranderen van het gedrag van consumenten, vooral door aanpassingen aan het maatschappelijke systeem waardoor het makkelijker wordt duurzaam te leven. Ook burgers hebben rol te spelen bij systeemveranderingen. Een onderzochte optie is om consumenten een bepaalde, elk jaar dalende, hoeveelheid CO2-rechten die ze mogen uitstoten. Er blijkt wel draagvlak voor een dergelijk systeem te zijn, maar de uitvoerbaarheid is mogelijk een struikelblok.

De rol van energy communities en consumenten

Energy communities spelen een potentieel belangrijke rol in het versnellen van de energietransitie. Deze communities hebben vaak andere belangrijke doelen dan financieel winst maken.

  • Hoe vormen deze communities zich?
  • Welke stappen doorlopen zij in de klantreis om uiteindelijk tot realisatie te komen?
  • Welke succesfactoren en knelpunten spelen een rol?

We onderzoeken hoe energy communities proposities kunnen ontwerpen en aanbieden die aansluiten bij de waarden van bewoners, zoals autonomie, verbondenheid, comfort en plezier. Daarnaast onderzoeken we vraagstukken rondom consumenten. Waarom adopteren consumenten bepaalde energieproducten en -diensten, of waarom niet? Welke behoeften en wensen adresseer je voor consumenten in nieuwe energieproducten en -diensten? En hoe ontwerp en evalueer je deze nieuwe producten en diensten met de consumenten door middel van engagement strategieën en co-creatie?

Keuzes door bedrijven

Onze studies beperken zich niet tot het gedrag van burgers en consumenten, want minstens zo belangrijk is te weten op basis waarvan bedrijven keuzes maken. Als duidelijk is wat bedrijven motiveert te kiezen voor nieuwe technologieën, kan de overheid daar gericht beleid op afstemmen. Door een gebrek aan expertise, tijd, kapitaal en ondersteuning is het bijvoorbeeld vaak lastig voor MKB’ers om energieaudits en energiebesparende maatregelen uit te voeren. Een lokale, collectieve aanpak waarin gebruik wordt gemaakt van de rol van een voor de MKB’er vertrouwde partij (de Trusted Partner) biedt dan uitkomst.

Voor de transitie van de energie-intensieve industrie is het van belang dat deze bedrijven lokaal draagvlak hebben voor de activiteiten die nodig zijn om hun bijdrage aan de klimaatdoelen te realiseren. We onderzoeken hoe omgevingsgericht werken tot gangbare praktijk kan worden gemaakt binnen deze industrie.

Volg de laatste ontwikkelingen

11 resultaten, getoond 1 t/m 5

Gemeenten: Energiearmoedebeleid in stroomversnelling, knelpunten in de uitvoering

Informatietype:
Nieuws
24 november 2022

TNO-enquête brengt gemeentelijke aanpak energiearmoede in beeld. Gemeenten zetten alle zeilen bij in de aanpak van energiearmoede om huishoudens bij te staan maar ervaren daarbij ook veel knelpunten, blijkt uit de enquête.

Scenario’s voor klimaatneutraal energiesysteem

Informatietype:
Artikel

TNO heeft twee scenario’s uitgewerkt voor een klimaatneutraal energiesysteem in 2050. Lees de resultaten uit de scenariostudie om de energietransitie te versnellen

Windturbines en de impact op huizenprijzen

Informatietype:
Artikel
TNO onderzocht de invloed van toekomstige windturbines op huizenprijzen in Nederland tot 2030 en bracht het in kaart.

Energiearmoede voorkomen

Informatietype:
Artikel
Energiearmoede heeft invloed op de energietransitie. Hoeveel energiearmoede is er in Nederland? Lees ons onderzoek en bekijk de TNO energiearmoede kaart.

Burgerparticipatie in de energietransitie

Informatietype:
Artikel
Burgerparticipatie is nodig voor maatschappelijk draagvlak van de energietransitie. Kijk wat gemeenten kunnen doen om burgerparticipatie vorm te geven.