De sociale aspecten van de energietransitie

Thema:
Sociale innovatie

Hoe krijgen we iedereen mee met de energietransitie? Sommige mensen verzetten zich tegen nieuwe technologieën voor CO2-opslag of het aardgasvrij maken van wijken. Anderen zijn enthousiaste voorlopers die zelf of met elkaar initiatieven ondernemen. We onderzoeken wat consumenten drijft of juist afremt en welke processen daar een rol in spelen.

Burgers over klimaatbeleid: een onderzoek naar zorgen en oplossingen.

Op verzoek van het Ministerie van Economische Zaken heeft TNO onderzoek gedaan naar de zorgen van Burgers over klimaatbeleid en wat daarbij de maatregelen en oplossingen kunnen zijn, zodat beleidsmakers aan de slag kunnen om hun beleid aan te scherpen en aan te passen.

Meer weten? Download hier het volledige rapport. (pdf)

Betrekken van burgers

Om de energietransitie te laten slagen is het essentieel om bewoners te betrekken. Inzichten in de beleving van bewoners gedurende het proces van een windpark project geeft lokale bestuurders en toekomstige windpark ontwikkelaars handvatten voor het realiseren van projecten en het vormgeven van de Regionale Energie strategieën (RES).

Onderzoeksrapport: Beleving windenergie op land

In opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat onderzochten we hoe bewoners windparken in hun omgeving ervaren en welke factoren daarbij een rol spelen. Lees de resultaten in het rapport 'Beleving windenergie op land: inzichten uit 4 windparken'.

Bewonersparticipatie en het voorkomen van energiearmoede

De energietransitie heeft ingrijpende effecten op de directe leefomgeving van mensen. Veranderingen in de woning, wijk en omgeving zijn noodzakelijk om doelen rondom energiebesparing en opwek van duurzame energie te realiseren. Veel bewoners willen in meerdere of mindere mate invloed kunnen uitoefenen op plannen die gerelateerd zijn aan de energietransitie en zich betrokken voelen bij besluiten die hierover worden genomen.

In andere woorden, burgers willen participeren in deze plannen. Wanneer dit onzorgvuldig gebeurt, kan dit leiden tot zorgen, discussies en een verwijdering van burgers ten opzichte van initiators van projecten. Dit kan leiden tot vertraging of het niet realiseren van het project. Ook het voorkomen van energiearmoede is een belangrijk aandachtspunt. We beschikken over steeds meer kennis over de inrichting van bewonersparticipatie en het voorkomen van energiearmoede.

Platform informatie over bewonersparticipatie

Om de warmtetransitie te versnellen is een goed ingericht proces voor bewonersparticipatie cruciaal. De website energieke gemeente helpt gemeentemedewerkers die weinig tijd en/of middelen hebben met concrete handvatten voor het betrekken van bewoners en voor het creëren van intern draagvlak voor dit thema binnen de gemeente. We bundelen relevante informatie over bewonersparticipatie op één plek: uitdagingen, praktijkvoorbeelden, tips en achtergrondinformatie.

Minder consumeren

Voor versnelling van de energietransitie is ook mindering van de consumptie van energie doormiddel van vermindering van de consumptie door klimaatbelastende producten en diensten noodzakelijk. Minder consumeren klinkt eenvoudig, maar ook als een onmogelijkheid: de consumptie van klimaatbelastende activiteiten als vliegen, autorijden en spullen kopen groeit alleen maar. De vraag is dus niet: kan het verlagen van consumptie bijdragen aan een versnelling van het verlagen van de CO2-emissies? Maar vooral: hoe kunnen we het voor elkaar krijgen?

Hierbij gaat het om het veranderen van het gedrag van consumenten, vooral door aanpassingen aan het maatschappelijke systeem waardoor het makkelijker wordt duurzaam te leven. Ook burgers hebben rol te spelen bij systeemveranderingen. Een onderzochte optie is om consumenten een bepaalde, elk jaar dalende, hoeveelheid CO2-rechten die ze mogen uitstoten. Er blijkt wel draagvlak voor een dergelijk systeem te zijn, maar de uitvoerbaarheid is mogelijk een struikelblok.

De rol van energy communities en consumenten

Energy communities spelen een potentieel belangrijke rol in het versnellen van de energietransitie. Deze communities hebben vaak andere belangrijke doelen dan financieel winst maken.

  • Hoe vormen deze communities zich?
  • Welke stappen doorlopen zij in de klantreis om uiteindelijk tot realisatie te komen?
  • Welke succesfactoren en knelpunten spelen een rol?

We onderzoeken hoe energy communities proposities kunnen ontwerpen en aanbieden die aansluiten bij de waarden van bewoners, zoals autonomie, verbondenheid, comfort en plezier. Daarnaast onderzoeken we vraagstukken rondom consumenten. Waarom adopteren consumenten bepaalde energieproducten en -diensten, of waarom niet? Welke behoeften en wensen adresseer je voor consumenten in nieuwe energieproducten en -diensten? En hoe ontwerp en evalueer je deze nieuwe producten en diensten met de consumenten door middel van engagement strategieën en co-creatie?

Keuzes door bedrijven

Onze studies beperken zich niet tot het gedrag van burgers en consumenten, want minstens zo belangrijk is te weten op basis waarvan bedrijven keuzes maken. Als duidelijk is wat bedrijven motiveert te kiezen voor nieuwe technologieën, kan de overheid daar gericht beleid op afstemmen. Door een gebrek aan expertise, tijd, kapitaal en ondersteuning is het bijvoorbeeld vaak lastig voor MKB’ers om energieaudits en energiebesparende maatregelen uit te voeren. Een lokale, collectieve aanpak waarin gebruik wordt gemaakt van de rol van een voor de MKB’er vertrouwde partij (de Trusted Partner) biedt dan uitkomst.

Voor de transitie van de energie-intensieve industrie is het van belang dat deze bedrijven lokaal draagvlak hebben voor de activiteiten die nodig zijn om hun bijdrage aan de klimaatdoelen te realiseren. We onderzoeken hoe omgevingsgericht werken tot gangbare praktijk kan worden gemaakt binnen deze industrie.

Volg de laatste ontwikkelingen

17 resultaten, getoond 11 t/m 15

Energiearmoede voorkomen

Informatietype:
Artikel
Energiearmoede heeft invloed op de energietransitie. Hoeveel energiearmoede is er in Nederland? Lees ons onderzoek en bekijk de TNO energiearmoede kaart.

Uitbreiding samenwerking TNO en gemeente Amsterdam

Informatietype:
Nieuws
31 maart 2022
De gemeente Amsterdam en TNO gaan hun samenwerkingsverband voortzetten én uitbreiden met uiteenlopende maatschappelijke uitdagingen.

TNO brengt impact toekomstige windturbines op huizenprijzen in kaart

Informatietype:
Nieuws
9 maart 2022

TNO onderzocht het effect van nieuw te plaatsen windturbines op huizenprijzen in de periode tot 2030.

Draagvlak voor systeem dat emissies door consumenten bepaalt hangt sterk af van voorwaarden

Informatietype:
Nieuws
23 juni 2021

Naast energiebesparing, hernieuwbare energie en CO2-opslag onder de zeebodem kan het verminderen van energie-intensieve activiteiten door consumenten helpen bij het terugdringen van broeikasgasemissies. Een voorbeeld van een manier om dat te bereiken is een persoonlijk emissiehandelssysteem. Uit onderzoek van TNO blijkt dat het draagvlak bij een representatieve groep Nederlanders voor zo’n persoonlijk emissiehandelssysteem in eerste instantie beperkt is. Onder de voorwaarde dat bedrijven meer gaan betalen voor hun CO2-emissies, staat echter toch een ruime meerderheid van de respondenten positief tegenover dit systeem.

Samen energiearmoede aanpakken

Informatietype:
Insight
23 november 2020
8% van de Nederlandse huishoudens heeft te maken met energiearmoede en dat staat de energietransitie in de weg. TNO analyseert dit vraagstuk.