Flying Food zet volgende stap in eiwittransitie met krekels in Afrika

Insecten worden al volop ingezet als diervoeding en ook de markt voor menselijke voeding is groeiende. De Wereldbank ziet veel potentie voor insecten als voeding, en schat een marktomvang van 7,3 miljard euro in Afrika in 2030. Want er is veel behoefte aan eiwitten, insecten zijn makkelijk te kweken en doen het ook goed in gebieden van extreme droogte. Insectenkweek biedt vele voordelen, het heeft weinig ruimte nodig, is licht werk, creëert banen en inkomsten en het vormt een goede voedingsbron voor mensen.

“Het overstappen op eiwit uit insecten kan één van de antwoorden zijn op klimaatverandering, aangezien kweken van insecten weinig water en weinig voer vergt en leidt tot geringe uitstoot van broeikasgassen. Al deze redenen tezamen maken dat we met Flying Food inzetten op een goed werkende en stabiele krekelwaardeketen voor consumptie in diverse Afrikaanse landen”, vertelt Mathilde Miedema, programmadirecteur I4D.

Insectenkweek voor duurzame eiwitproductie

TNO wil met het Innovation for Development (I4D) programma lokaal ondernemerschap in lage en middeninkomenslanden stimuleren. “Voor het I4D-programma is de eiwittransitie een belangrijk onderwerp. Op dat vlak gebeurt er veel in Nederland en Afrika en die ontwikkelingen koppelen we aan elkaar zodat we wederzijds leren en versnellen. Al in 2012 beseften we dat insectenkweek mogelijk interessant zou zijn. Het is een duurzame manier van produceren die ons geschikt leek voor Afrikaanse landen waar in sommige delen insecten reeds worden gegeten; denk aan sprinkhanen, termieten en mieren. Ze worden in het wild gevangen in bepaalde seizoenen en zijn echt een lekkernij. Door insectenkwekerijen op te zetten, komen de insecten het hele jaar op de markt beschikbaar. We hebben gekozen voor krekels omdat die makkelijk in gevangenschap te kweken zijn en qua smaak en type voedsel veel op sprinkhanen lijken. Insectenkweek is betaalbaarder, duurzamer en een mooi alternatief voor de conventionele landbouw.

Het overstappen naar duurzamere productie is sowieso belangrijk, insectenkweek wordt daarom steeds interessanter wereldwijd. Als de wereldbevolking in 2050 is gegroeid naar negen miljard mensen dan hebben we twee aardbollen nodig om iedereen van eiwit te voorzien met behulp van de traditionele dierlijke bronnen. Een kilo eiwit is veel effectiever te produceren met insecten, zo is voor één kilo rundvlees net zoveel voer nodig als voor 15 kilo insecten. Bovendien is de uitstoot van broeikasgassen wel honderd keer lager dan bij een varken of rund. In insecten zit alles: vitaminen, mineralen en eiwitten. Bovendien is het lekker en gezond”, zegt Miedema.

Flying Food-consortium

Het idee om insecten te introduceren in Afrika is grondig voorbereid. “In 2013, alweer tien jaar geleden, zijn we begonnen met een haalbaarheidsstudie in meerdere landen. We hebben de technische mogelijkheden verkend en de marktpotentie in kaart gebracht. Zijn er boeren die willen kweken en zijn er consumenten die krekels willen kopen? In 2014 is het Flying Food-consortium opgericht en in 2015 zijn we van start gegaan, eerst in Kenia en Oeganda, later is daar Nigeria bijgekomen.

Het Flying Food-consortium bestaat uit een aantal Afrikaanse partners en vier Nederlandse partners; TNO, Wageningen Food & Biobased Research, New Generation Nutrition en Kreca Ento-food. Het consortium bouwt gezamenlijk aan het ecosysteem voor publiek-private samenwerkingen in Sub-Sahara Afrika, ontwikkelt nieuwe projecten, trekt financiering en investeringskapitaal aan, draagt kennis en ervaring van de krekelbusiness over aan lokale partners en begeleidt de innovatie van de nieuwe krekelwaardeketen. Het is heel inspirerend om aan te werken, want we leren veel van elkaar. Wij van de lokale Afrikaanse partijen en andersom. Nu willen we wat we opgebouwd hebben een extra boost geven en verder opschalen nu de markt zich verder ontwikkeld”, benadrukt Miedema.

Orkestreren van een ecosysteem

Krekels worden vooral als krekelmeel op de markt gebracht, een mooi bruin poeder dat toegevoegd wordt aan pap, brood en koekjes. “Het geeft de producten veel meer voedingswaarde. De vraag naar krekelmeel neemt toe en het is nu tijd om op te schalen, zowel qua volume als kwaliteit. Eerst in de landen waar we nu al actief zijn en daarna ook in andere landen. Omdat er op dit moment meer vraag is dan aanbod, is er behoefte om de productie op een betrouwbaar niveau te krijgen, het hele jaar door. Onze doelstelling is dat de boeren en bedrijven zelf opschalen en de waardeketen opzetten, maar we hebben de laatste jaren gemerkt dat ze nog iets te klein zijn en slagkracht missen. Ze vragen ons om extra ondersteuning. Die bieden we met een orchestrating rol, waarbij we samenwerkingen vormgeven en aanjagen. We zorgen dat het hele ecosysteem klopt en in balans is. Dat is een andere rol dan we in het begin, als early starter hadden”, legt Miedema uit.

Onlangs is Miedema met onder meer collega Yvette Fleming (werkzaam als senior business developer Child Health en I4D) in Oeganda en Kenia geweest om lokale stakeholders te spreken. “De waardeketen ontwikkelt zich de goede kant op en hebben we partners – krekelkwekers, ondernemers, afnemers, kennis instellingen en universiteiten – die inmiddels de kern van het nieuwe ecosysteem vormen. In Kenia hebben we Charles Odira van MIXA, die heel goed krekels kweekt, maar ook krekelmeel maakt, krekelbrood bakt en verkoopt, boeren opleidt, eitjes verkoopt en als kenniscentrum fungeert. Door het kweekproces te optimaliseren, op te schalen en meer boeren te trainen wordt de krekelkweek langzaamaan geprofessionaliseerd.

Ook in Oeganda neemt de marktvraag toe en is het zaak een continue supply keten te bewerkstelligen. Samen met onze partners hebben we een aanpak ontwikkeld hoe we dit voor elkaar kunnen krijgen. Wij orkestreren het proces om tot een volwaardige keten te komen. Zo koppelen we onder andere een ondernemer die een middelgrote farm wil starten – 500 kratten, met 2.500 krekels per krat – met potentiële investeerders. Deze farm zal binnen een paar maanden operationeel zijn”, verwacht Miedema.

Bron voor voedsel en banen

In met name Azië is het eten van insecten inmiddels gewoon. En het start nu ook in Europa. Krekels zijn sinds februari 2022 geaccepteerd als veilige voedingsbron voor mensen door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA). Onlangs, in januari 2023 in nieuwe wetgeving, kwam daar ontvetpoeder van krekels bij. De ‘huiskrekel’, die wereldwijd voorkomt, mag in zijn geheel, bevroren of gedroogd, of als poeder worden verhandeld en als voedingsmiddel gebruikt. Het is het derde insect, na de gele meelworm en treksprinkhaan, dat de EFSA veilig heeft bevonden voor menselijke consumptie.

“Waar het eten van insecten in bijvoorbeeld Laos volledig geïntegreerd is in het lokale voedingspatroon, is het voor een aantal Afrikaanse landen best een stap en voor Europese landen een nog grotere. Wij gruwelen er toch nog een beetje van als Nederlanders. Maar we eten ook garnalen, en eigenlijk is dat niets anders. Het blijkt dat als je de pootjes en vleugeltjes niet meer ziet, door er bijvoorbeeld poeder van te maken, dat de acceptatie om insecten te eten veel groter is. Krekelmeel wordt goed verkocht, omdat de ondernemers de uitstekende voedingswaarde als verkoopargument gebruiken. Het businessmodel is attractief en biedt veel potentie voor ondernemers. De combinatie met de sociale impact op de voedselzekerheid maakt het een fantastische transitie”, vertelt Miedema enthousiast.

“Het mooie is dat het kweken van insecten niet fysiek zwaar is en daarmee ook geschikt is voor vrouwen en ouderen. Bovendien kunnen kleine boeren het erbij doen, zodat ze niet enkel afhankelijk zijn van bijvoorbeeld hun droogteafhankelijke cassave oogst. Deze diversificatie van boeren verhoogt het zelfvoorzienend vermogen van de boeren. Daarnaast proberen we de link met gezondheid te leggen. Zo zijn we tijdens onze trip begin dit jaar ook in gesprek gegaan met partijen die zich op de gezondheid van zwangere vrouwen en jonge kinderen richt. We hebben hen gekoppeld aan onze krekelboeren en er gaat nu krekelpap geproduceerd worden voor baby’s en jonge kinderen. Krekelpoeder is zeer voedselrijk en een mooie toevoeging aan het huidige vaak te eenzijdige dieet van deze kinderen”, vult Fleming aan.

Doe jij met ons mee?

We zijn op zoek naar ondernemers en investeerders om ons collectief te vergroten. Ben jij of is jouw bedrijf geïnteresseerd in krekelkweek of kun je bijdragen aan het opschalen en uitbreiden van krekelfarms in Afrika? Ben je geïnteresseerd in het afnemen van krekel(meel) in Afrika op grote schaal of wil je investeren in krekelfarms in Afrika? Neem dan contact met ons op.