Klimaat- en Energieverkenning: inzichten voor de energie- en materiaaltransitie
Nederland wil klimaatneutraal worden, minder afhankelijk zijn van fossiele energie en tegelijk zorgen voor leveringszekerheid, betaalbaarheid en een concurrerende economie. De Klimaat- en Energieverkenning (KEV) laat jaarlijks zien waar Nederland staat en welke uitdagingen er zijn. TNO draagt bij aan de kennisbasis van de KEV en onderzoekt de ontwikkelingen, onzekerheden, afhankelijkheden en keuzes die bepalend zijn voor de energie- en materiaaltransitie.
KEV 2026
Grote kloof tussen ambitie en beleid richting 2040; emissiereductie 2030 stagneert
Nederland heeft een grote kloof te overbruggen om in 2040 in de buurt te komen van de Europese ambitie 90 procent minder broeikasgas uit te stoten dan in 1990. Het huidige uitgewerkte beleid per 1 januari (“basispad”) leidt tot 57 tot 68 procent emissiereductie in 2040. Met minder vaststaande, maar wel doorrekenbare plannen (“aanvullend beleid”) erbij wordt dit 61 tot 72 procent emissiereductie.
Zo ligt Nederland niet op koers richting het wettelijke doel van klimaatneutraliteit in 2050. De geraamde emissiedaling in 2030 stagneert al drie jaar op rij. Politieke impasses hebben het tempo uit de energietransitie gehaald. Daarmee blijft het heel erg onwaarschijnlijk (kans minder dan 5 procent) dat Nederland het klimaatdoel voor 2030 haalt.
Afhankelijkheid van fossiele energie-import blijft groot
Vorig jaar importeerde Nederland 77 procent van zijn energieverbruik. Door meer gebruik van hernieuwbare energie daalt de energieafhankelijkheid naar 65 tot 70 procent in 2030 en 49 tot 63 procent in 2040. Daarmee wordt Nederland minder gevoelig voor de schokken op de wereldmarkten die de afgelopen jaren regelmatig zijn voorgekomen, maar de afhankelijkheid van import van fossiele energie blijft nog altijd groot.
De transitie verloopt niet in iedere sector even snel
De voortgang van de energietransitie verschilt sterk per sector. In de mobiliteit blijven de emissies naar verwachting dalen door de uitfasering van de verbrandingsmotor. In de industrie is de huidige CO₂-prijs binnen het Europese emissiehandelssysteem onvoldoende om investeringen in volledige verduurzaming rendabel te maken. Daarvoor is extra beleid nodig, zoals aanvullende Europese en nationale normering en subsidies. In de landbouw zijn de broeikasgasemissies de afgelopen twintig jaar amper gedaald. De veehouderij is een van de weinige delen van de economie waarvoor nauwelijks specifiek klimaatbeleid is.
Tegelijk worden sectoren steeds afhankelijker van elkaar. Elektrificatie verhoogt de vraag naar stroom, terwijl de groei van wind- en zonne-energie de behoefte aan netcapaciteit, opslag en flexibiliteit vergroot. Daardoor hangt de voortgang in één sector steeds vaker af van ontwikkelingen in andere sectoren.
KEV-inzichten en achterliggende TNO-kennis
De Klimaat- en Energieverkenning (KEV) wordt jaarlijks gepubliceerd door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in nauwe samenwerking met TNO, CBS en RIVM, en met bijdragen van RVO en WUR. De energie- en materiaaltransitie vraagt om keuzes die vaak meerdere domeinen tegelijk raken. De onderstaande thema's laten zien welke inzichten de KEV biedt en hoe TNO bijdraagt aan de kennisbasis voor beleid, investeringen en strategische keuzes.
Wat laat de KEV zien?
TNO maakte samen met PBL de ramingen voor hernieuwbare energie in Nederland. De KEV laat zien dat wind op zee richting 2040 het hardste groeit. Het vermogen groeit naar 21 GW in 2040 in het basispad, en met tweerichtingscontracten in aanvullend beleid naar 30 tot 36 GW. Ook zonne-energie groeit verder, vooral via grootschalige installaties. Bij huishoudens stagneert de groei van zonne-energie door de afschaffing van de salderingsregeling en terugleverkosten. Ondanks deze ontwikkeling blijft het aandeel hernieuwbare energie in 2030 naar verwachting onder het Nederlandse doel van 39 procent.
Waarom is dit relevant?
Hernieuwbare energie is cruciaal voor emissiereductie, maar ook voor betaalbaarheid van energie en om minder afhankelijk te zijn van import van fossiele brandstoffen uit het buitenland.
Hoe draagt TNO bij aan inzicht?
De ramingen in de KEV bouwen voort op een bredere kennisbasis. TNO onderzoekt hoe duurzame energieproductie, infrastructuur, opslag, waterstof en flexibele energievraag samenhangen. Zo bieden we inzicht voor keuzes rond offshore wind, zonne-energie en de inrichting van een betrouwbaar en samenhangend energiesysteem.
Verdiepende kennis
Wat laat de KEV zien?
In de KEV verwachten we een sterke groei van elektrische verwarmingsoplossingen. Het aantal warmtepompen in woningen verdubbelt naar verwachting naar ongeveer 1,9 miljoen in 2030. Daarnaast worden airconditioners steeds vaker gebruikt om te verwarmen. In de KEV ramen we dat circa 670.000 airconditioners in 2030 als hoofdverwarming worden ingezet. Hierdoor daalt het aardgasgebruik, terwijl de vraag naar elektriciteit stijgt.
Waarom is dit relevant?
De verduurzaming van woningen raakt niet alleen individuele huishoudens, maar ook lokale energiesystemen. Keuzes rond isolatie, warmtepompen, airconditioners, warmtenetten, opslag en lokale energieopwek bepalen samen hoe betaalbaar, uitvoerbaar en betrouwbaar de energietransitie wordt. Wat werkt, verschilt bovendien per woning, wijk en regio.
Wat is de toegevoegde waarde van TNO?
TNO onderzoekt de prestaties, kosten en toepassing van warmteoplossingen zoals warmtepompen en airconditioners. Uit recent onderzoek blijkt dat 85 procent van de huishoudens met een vaste airconditioner deze ook gebruikt om te verwarmen. Daarnaast ontwikkelen we kennis over lokale energiesystemen waarin warmte, elektriciteit, opslag en slimme sturing samenkomen. Zo helpen we overheden, bedrijven en woningeigenaren om verduurzamingskeuzes beter te onderbouwen.
Verdiepende kennis
Wat laat de KEV zien?
Elektrificatie van personenauto’s en bestelwagens zet door. Bij vrachtvervoer verloopt de omschakeling minder snel. Vooral netcapaciteit en aansluitmogelijkheden beperken de opschaling van elektrisch zwaar transport. Elektrische vrachtwagens vragen vaak hoge laadvermogens op dezelfde locaties en tijdstippen. Onderzoek voor de KEV laat zien dat slim laden wel helpt om de druk op het net te verminderen, maar de knelpunten slechts gedeeltelijk oplost.
Waarom is dit relevant?
De verduurzaming van transport draait niet alleen om voertuigen. Ook laadinfrastructuur, opslag, logistieke processen en beschikbare netcapaciteit spelen een belangrijke rol. De keuzes die bedrijven maken voor hun mobiliteit hebben daardoor steeds meer invloed op het energiesysteem en andersom.
Wat is de toegevoegde waarde van TNO?
TNO onderzoekt elektrisch vrachtvervoer, logistieke laadprofielen en slimme laadstrategieën. Deze kennis maakt inzichtelijk hoe logistiek, laadinfrastructuur, energieopslag en netcapaciteit elkaar beïnvloeden en helpt bedrijven, netbeheerders en overheden bij het plannen van emissieloze logistiek.
Verdiepende kennis
Wat laat de KEV zien?
De vraag naar biobrandstoffen voor vervoer neemt de komende jaren sterk toe. Volgens de KEV zal deze tussen 2024 en 2030 meer dan verdubbelen door nationale en Europese verplichtingen voor wegvervoer, luchtvaart en scheepvaart. Tot 2030 kan die vraag grotendeels worden ingevuld met bestaande productieroutes. Daarna zijn aanvullende biogrondstoffen en nieuwe conversietechnologieën nodig om aan de groeiende vraag te voldoen.
Waarom is dit relevant?
De energie- en materiaaltransitie vraagt niet alleen om nieuwe technologie, maar ook om voldoende duurzame grondstoffen en productiecapaciteit. Investeringen blijven achter door onzekerheid over beleid, marktvraag, overheidsstimulering en de beschikbaarheid van nieuwe grondstoffen.
Wat is de toegevoegde waarde van TNO?
TNO ontwikkelt kennis over geavanceerde biobrandstoffen en nieuwe conversietechnologieën, zoals vergassing, methanolsynthese en pyrolyse. Daarnaast onderzoeken we welke technische, economische en beleidsmatige factoren de ontwikkeling van nieuwe grondstofketens en productiecapaciteit stimuleren of juist afremmen. Deze inzichten helpen bedrijven en overheden om keuzes rond investeringen, opschaling en duurzame grondstoffenketens beter te onderbouwen.
Verdiepende kennis
Samenwerken aan onderbouwde keuzes voor de energie- en materiaaltransitie
De KEV laat zien welke ontwikkelingen bepalend zijn voor de toekomst van Nederland. TNO onderzoekt de gevolgen van verschillende keuzes voor energie, grondstoffen, infrastructuur, industrie, mobiliteit en de gebouwde omgeving.
Wil je weten wat deze ontwikkelingen betekenen voor jouw organisatie, sector of regio? Neem contact met ons op.
Neem contact met ons op
-
Marijke Menkveld
Functie:Senior consultant-
Standplaats:Amsterdam - Radarweg
-
E-mail:E-mail Marijke
-
-
Mark van Ommen
Functie:Senior Business Developer Energie Transitie GroepMark is een enthousiaste business developer voor de energie transitie groep bij TNO. Om de enorme inspanningen van alle partijen betrokken bij de energietransitie in goede banen te leiden, is samenwerking cruciaal. "Ik breng graag de onderzoeken, innovaties en technologieën van TNO onder de aandacht bij de juiste partijen, zodat zij kunnen verduurzamen, de energietransitie kunnen versnellen en gericht beleid kunnen voeren."
-
Standplaats:Utrecht - Princetonlaan
-
E-mail:E-mail Mark
-
LinkedIn:Mark op LinkedIn
-
Laat je verder inspireren
Recycling van Li-ion batterijen in Nederland: grote ambities, kleine volumes
Verduurzaming biedt structureler antwoord op hoge energierekening dan compensatie
Ontdek vandaag jouw transitiepad richting het energiesysteem van morgen
Snellere verzwaring van laagspanningsnetten vraagt om betere samenwerking
Reparatie als onderdeel van de ‘Urban Mine’
