Snellere verzwaring van laagspanningsnetten vraagt om betere samenwerking

Door de opkomst van onder andere warmtepompen, elektrische auto’s en zonnepanelen neemt de druk op het laagspanningsnet sterk toe. De verzwaringsopgave voor LS-netten brengt voor netbeheerders meer werk mee dan ze kunnen bijhouden, waaronder het leggen van kabels en het bouwen van transformatorhuisjes. Tegelijkertijd blijft de voortgang in de praktijk achter bij de benodigde snelheid.

Knelpunten in beeld

TNO onderzocht waar de verzwaring van het laagspanningsnet vastloopt. Het onderzoek is gebaseerd op 13 interviews en een workshop met drie regionale netbeheerders, gemeenten, de Taskforce Elektra en het Interprovinciaal Overleg.

De inventarisatie is daarmee niet representatief voor de knelpunten in alle gemeenten. De verkenning geeft een eerste beeld van knelpunten in de voorbereidingsfase van de LS-netverzwaringsopgave. Het gaat nadrukkelijk niet om een prioritering of kwantitatieve beoordeling van knelpunten.

Verschillende belangen, gezamenlijke opgave

Vertraging heeft meestal niet één oorzaak, maar ontstaat vaak door een combinatie van procesmatige, ruimtelijke en juridische factoren. Een belangrijk onderliggend patroon is dat beide partijen de opgave vanuit verschillende rollen en belangen benaderen.

Netbeheerders sturen vooral op snelheid, standaardisatie en betrouwbaarheid van het elektriciteitsnet, terwijl gemeenten verantwoordelijk zijn voor bredere ruimtelijke en maatschappelijke afwegingen. Daardoor verschillen verwachtingen over tempo en aanpak.

Vijf terugkerende thema’s

In gesprekken met betrokken partijen kwamen vaak dezelfde onderwerpen terug:

• Proces en organisatie
• Locatiekeuze
• Grondverwerving
• Rooiplicht
• Maatwerk bij transformatorstations (MSR’s)

Deze thema’s zijn niet geselecteerd omdat ze de belangrijkste of meest urgente knelpunten vormen. Ze zijn juist gekozen omdat ze in de praktijk regelmatig worden genoemd én omdat hier de verschillen in perspectief en belangen tussen gemeenten en netbeheerders duidelijk zichtbaar zijn. Juist deze verschillen kunnen leiden tot extra afstemming, onzekerheid en vertraging in de voorbereiding en uitvoering van projecten.

Oplossingsrichtingen voor versnelling

De oplossingsrichtingen uit de verkenning richten zich met name op betere afstemming, duidelijkere afspraken en gezamenlijke besluitvorming.

Bijvoorbeeld door:

• het structureel organiseren van samenwerking met vaste contactpersonen en gezamenlijke planningen
• het eerder en integraler afstemmen van technische en ruimtelijke keuzes
• het ontwikkelen van meer eenduidige (landelijke) kaders voor onderwerpen zoals grondverwerving en rooiplicht
• het verbeteren van informatie-uitwisseling en communicatie, zowel tussen partijen als richting bewoners

Sommige van deze oplossingen sluiten aan op bestaande werkwijzen, zoals de buurtaanpak. Verdere uitwerking in de praktijk is wel nodig.

De winst zit in de voorbereiding

Een deel van de vertraging ontstaat vaak al voordat het werk buiten begint. Ook in de voorbereiding worden keuzes gemaakt over locaties, planning en samenwerking. Daar ligt dus potentie tot versnelling, vooral in het eerder en beter organiseren van processen en afstemming tussen gemeenten en netbeheerders.

De verkenning biedt een eerste basis om de samenwerking verder te verbeteren en verzwaring van het laagspanningsnet, sneller mogelijk te maken.