Hoe maakbedrijven de stap naar circulair produceren zetten

Van lineair naar circulair

De traditionele economie werkt grotendeels volgens een lineair model: grondstoffen worden gewonnen, verwerkt tot producten, gebruikt en uiteindelijk weggegooid. Dat model staat onder druk. Niet alleen vanwege de klimaat- en milieueffecten, maar ook omdat Europa voor veel kritieke grondstoffen afhankelijk is van leveranciers buiten de Europese Unie.

Een circulaire economie doorbreekt dit patroon. Producten en materialen blijven langer in gebruik door onderhoud, reparatie, hergebruik, refurbishment en recycling. Daarmee neemt de vraag naar nieuwe grondstoffen af en kunnen bedrijven hun afhankelijkheid van mondiale toeleveringsketens verkleinen. Circulariteit draagt dus niet alleen bij aan duurzaamheid, maar ook aan de strategische autonomie van Europa.

Waarom circulariteit in de praktijk lastig is

Ondanks de voordelen verloopt de overgang naar circulair produceren niet vanzelf. Vooral mkb-bedrijven lopen tegen praktische vragen aan. Wat levert circulariteit financieel op? Welke investeringen zijn nodig? En hoe bepaal je welke aanpak bij jouw bedrijf past?

Daarnaast zijn veel circulaire oplossingen afhankelijk van data, samenwerking in de keten en nieuwe verdienmodellen. Voor ondernemers die dagelijks bezig zijn met productie, klanten en continuïteit, is het niet altijd eenvoudig om hierin tijd en middelen te investeren.

Juist om die reden startte de Europese Commissie het Horizon Europe-project DaCapo. Het project bracht vijftien partners uit tien Europese landen samen om praktische instrumenten te ontwikkelen die bedrijven helpen circulariteit daadwerkelijk toe te passen.

Van kennis naar agile methode

Binnen het project onderzocht TNO bestaande circulaire businessmodellen en ontwikkelde een praktische aanpak waarmee maakbedrijven hun eigen route naar circulariteit kunnen bepalen.

Die aanpak resulteerde in de Agile Methodology: een interactieve en vrij beschikbare methodiek die bedrijven helpt om stap voor stap circulaire kansen te identificeren en te benutten. De methode is bewust flexibel opgezet. Bedrijven die nog aan het begin van hun circulaire reis staan, kunnen ermee kennismaken met de belangrijkste principes. Organisaties die al verder zijn, kunnen juist inzoomen op specifieke onderdelen van hun waardeketen of productieproces.

Circulaire verdienmodellen

Een belangrijke les uit DaCapo is dat circulariteit alleen succesvol kan zijn wanneer technologie, businessmodellen en praktijkervaring samenkomen. Nieuwe digitale hulpmiddelen zijn waardevol, maar uiteindelijk moeten bedrijven er ook economisch voordeel mee kunnen behalen.

Daarom besteedde TNO binnen het project veel aandacht aan circulaire verdienmodellen. Een voorbeeld daarvan is niet langer een product verkopen, maar de prestatie die het product levert. Bijvoorbeeld door beschikbaarheid, prestaties of gebruik als dienst aan te bieden. Daardoor ontstaat voor producenten een directe stimulans om producten langer mee te laten gaan en efficiënter met materialen om te gaan.

Een gezamenlijke opgave

Hoewel het project in 2026 eindigt, blijven de resultaten relevant. De Europese regelgeving rond digitale productpaspoorten ontwikkelt zich snel en steeds meer bedrijven zoeken naar manieren om duurzaamheid, grondstoffenzekerheid en concurrentiekracht met elkaar te verbinden.
TNO bouwt daarom verder op de kennis uit DaCapo in diverse vervolginitiatieven rond digitale productpaspoorten, circulaire waardeketens en duurzame productie. De centrale vraag blijft daarbij dezelfde: hoe maak je circulariteit niet alleen technisch mogelijk, maar ook economisch aantrekkelijk?

DaCapo laat zien dat die transitie haalbaar is wanneer onderzoek, industrie en technologieontwikkelaars samen optrekken. Juist door circulariteit concreet, data-gedreven en praktisch toepasbaar te maken, ontstaat een fundament voor een duurzamere én veerkrachtigere Europese maakindustrie.