Informatietype:
Podcast
Thema:
CO2-neutrale industrie
2 afleveringen
1 september 2022

TNO Green Print: Duurzame en circulaire industrie

In deze podcastreeks samen met NRC bespreken we wat de overheid, toeleveranciers en industrie kunnen doen om de Nederlandse industrie CO₂-neutraal te laten draaien.

Aflevering #1 TNO Green Print: Duurzame en Circulaire Industrie

De energie- en grondstoffentransitie moet en kan sneller om onze industrie circulair en CO2-neutraal te krijgen. Maar, welke stappen moeten overheid, industrie en toeleveranciers zetten om dit mogelijk te maken? Dat onderzoeken we in deze podcastreeks. Wat kan al wel en welke technologieën zijn nu nog niet beschikbaar, maar moeten we wel NU in investeren?

In deze aflevering bespreken Lennart van der Burg, programmaleider elektrolyse bij TNO en Nienke Homan, CEO bij Hydrogen Coalition wat de industrie in Nederland zelf moet doen om duurzaam te worden en welke rol groene waterstof hierin kan spelen.

  • Datum uitzending:
  • aflevering 1 / 2

TNO Green Print: Duurzame en Circulaire Industrie

LeesVerberg het transcript van TNO Green Print: Duurzame en Circulaire Industrie

Deze podcast wordt mogelijk gemaakt door TNO. Met een TNO Green Print bieden we oplossingen op maat en werken we samen met overheid en partners om een duurzame industrie in 2030 mogelijk te maken. De energie en grondstoffen transitie moet en kan sneller om onze industrie circulair en CO2 neutraal te krijgen. Dat is de conclusie van TNO, de Nederlandse organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek. Welke stappen moet de overheid, industrie en toeleveranciers zetten om dit mogelijk te maken? Dat onderzoeken we in deze podcast reeks. Wat kan al wel en welke technologieën zijn nu nog niet beschikbaar? Maar we moeten we wel nú in investeren. Ik ben rete van de poll en in deze aflevering bespreken we wat de industrie in Nederland zelf moet doen om te verduurzamen en de rol die groene waterstof hierin kan spelen. Hiervoor spreek ik met Lennart van der Burg. Hij is programmaleider elektrolyse bij TNO en ook is aangeschoven Nynke Homan. Ze is CEO bij Impact High Origin en staat ook wel bekend als de waterstof vrouw. Welkom, dank je wel, dank u, dank u! We beginnen bij jou, Lennart. In het klimaatakkoord ligt heel veel nadruk op groene waterstof als duurzame energiebron. Het woord komt zelfs 180 keer er in voor. Jij bent programmaleider groene waterstof bij TNO. Waarom is er zoveel enthousiasme over deze energiebron? Ja ja, een goeie vraag misschien eerst een kleine kleine correctie was of is geen energiebron, maar meer energiedrager. Die waterstof moet geproduceerd worden. Maar goed, dat is wel belangrijk voor mensen te weten. We moeten eerst die waterstof maken.

Ja, dat is een uh, dat is een aanname van mij. Ja ja nee, dat klopt. Nee, waterstof wordt opgemaakt. Uh met water, water, splitsing met de elektrolyse of uit aardgas. H dat we CH4 splitsen in waterstof en CO2. Maar dan hebben die CO2 die we juist willen niet willen moeten willen hebben. En op dit moment is waterstof uh toch best wel vervuilend. Wordt met name met aardgas gemaakt. Met CO2 emissie willen we natuurlijk naar die groene waterstof. Maar goed, dat is belangrijk om dat te beseffen. En wat is dan die groene waterstof als energiedrager? Ja, nou die d ja, die groene water of is dus geproduceerd met elektrolyse zonder wind? Waar we die water splitsen in die waterstof? En dat is eigenlijk. Ja, de de, de, de ja, de de molen, het molecuul wat we willen hebben en de belangrijk is waarom die uh kijkt. Uh, dat is zeker de afgelopen v vijf jaar. Hij is water, heeft water een gigantische vlucht genomen, met name in de brede discussie ook. En is eigenlijk drie hoofdredenen waarom we eigenlijk naar die waterstof toe toe zouden moeten gaan. De eerste reden is eigenlijk flexibiliteit. Straks hebben heel veel opwekking van zon en wind en we krijgen dat niet allemaal in ons energiesysteem, want d de productie is hoger dan het gebruik. Ja, dat moet je dan omzetten. Uh of opslaan. Nou ja, de omzetting kan via waterstof. Dus da's de e eerste reden. De tweede reden is uh, nou ja, wat ik al zei, opslag h nu, dat zien we.

Uh wordt de opslag geregeld door aardgas h? Natuurlijk heel veel discussie. Nu uh voor t vullen van de aardgasvelden op aardgas, op slagvelden voor de winter. Wij spreken nou uh, waterstof zou die rol prima kunnen invullen dat we waterstof gaan opslaan in de ondergrond. Uh tegen zout Cévennes, lege gasvelden op land op zee. Dus waterstof zou die rol deels kunnen overnemen. En de derde reden voor die waterstof is ja, eigenlijk d communicatie van de industrie, de staal, de luchtvaart, de scheepvaart, zwaar vrachtverkeer ook. Uh piek bouwen in de energievoorziening. Dus daar is waterstof een hele belangrijke rol. Maar het is geen zoeken en vervangen. Dat wil ik ook wel nadrukkelijk zeggen. Nee, want dat vroeg ik me juist af. Ja, want h, die Nederlandse industrie die moet stappen nemen om te verduurzamen, daar hebben ze t veel over. Waterstof h, dat is van uh, we hebben t over chemie, staal glas. Uh wat wat voor rol gaat die groene waterstof daar dan in spelen? Want je zegt ja, d'r ligt eigenlijk iets te veel nadruk op. Nou ja, kijk uh. Soms is de gedachte van ja we, uh, we halen t fossiel d'ruit en waterstof komt erin en dan zijn we klaar. Ja, dat is misschien wel wat te makkelijk. Te makkelijk gedacht h. Want uh, ik zeg altijd de uh, de keten is zo sterk als de zwakste schakel voor waterstof. Moeten we eerst uh de productie regelen, de infrastructuur legeren, opslag regel t hele marktordening, noem het geregeld worden uitge int gebruik, dus we hebben het zeker nodig, maar we hebben ook energiebesparing.

We hebben elektrificatie, dus wacht alsjeblieft niet op waterstof. Maar begin ja, begin nu al. Ja Nynke, hoe kijk jij hiernaar? Ja, we begonnen natuurlijk een paar jaar geleden met dat klimaatakkoord. H Daar kwam groene waterstof in als belangrijk onderdeel. Maar toen hadden we nog wel een beetje t gevoel dat we zeeën van tijd hadden. Nou, ondertussen weten we uh hitte, droogte, uh energiecrisis gas. Crisis weet natuurlijk dat we eigenlijk heel weinig tijd hebben h en dat we wel een complete transformatie moeten doormaken, want t was niet voor niks een klimaatakkoord h dus dat gaat over energie en grondstoffen om uiteindelijk CO2 te besparen. Ja, daar zitten we nu nog steeds in met minder tijd en dat vereist eigenlijk wel een radicale omslag van de processen in z'n geheel. En waterstof is daar inderdaad als energiedrager h als uh als vervanger van andere moleculen. Uh is daar een belangrijk onderdeel van, maar echt wel een onderdeel van een grotere transitie. Ja. En wat kan de industrie dus nu al wel nu? Want H want die infrastructuur voor waterstof, dat ligt er nog niet. Dat moet er komen. Wat kan de industrie al wel qua concrete stappen om die h, die grondstoffen, transitie en die energietransitie te versnellen? Ja, nou ja, uh, misschien nog e n n uh TNO heeft uh uhm uh twee jaar geleden een soort studie gedaan naar t uh twee scenario's.

En dat n scenario is is uh uh adept. We passen de industrie gewoon aan zoals nu is. We gaan de bestaande IE industrie verduurzamen en WA houden ons eigen eigen levensstijl. Die andere is meer transform, dus we gaan echt naar hele nieuwe type industrie. En we gaan ook ons ons gedrag aanpassen. Nou, dat zijn echt twee wereldbeelden. T Is niet op goed of fout, maar er is eigenlijk van hoe we de zaak benaderen en van belang is dat een bedrijf ook kijkt via waar sta ik over vijf jaar, waar sta ik over tien jaar? En produceer ik nog steeds tzelfde? Ik. Ik gebruik wel ns een voorbeeld van uh cyclo tijd wordt er heel belangrijk. G be. Ik gebruik wel dus het voorbeeld van de auto. We hebben acht miljoen personenauto's in Nederland. De optie is al die auto's nou ja, op elektrisch rijden gaan zetten op waterstof te gaan zetten. Dat kan. We kunnen ook zeggen we gaan uh meer inzetten op op fiets en of en en ook op van bezit naar gebruik en veel meer op deelauto's. Hebben misschien maar vier miljoen auto's nodig. En dan? T Is niet alleen die vier miljoen auto's minder, maar ook minder staal. Minder elektriciteit dus. T Is t eigenlijk kijken van W. Waar eindigt jouw product? En ja, kunnen we dat die circulaire tijd omhoog gooien? Zeg maar. Dus da's heel belangrijk. Ja Nienke, heb jij ook nog een concreet voorbeeld uit de industrie waarin met. In Circular U tijd kunnen versnellen? Ja ja, wat heel erg belangrijk is, is uh, welk probleem wil je eigenlijk oplossen? Ja en uh, nou ja, tweeduizend dertig komt uh uh heel erg snel dichtbij.

H dus als t bijvoorbeeld gaat om uh naar de woningmarkt of het energiesysteem h dan moet je toe inderdaad naar nieuwe modellen. H we hebben in Groningen. Natuurlijk hadden we eigenlijk al zo'n soort crisis waarin we heel snel om moesten van aardgas. Uh, naar een vervanger en onderdeel van een vervangend systeem was natuurlijk waterstof. Ja, want ik ga even voor de luisteraar, ga ik eventjes verduidelijken. Uh Nienke, jij was tot 2021 dus ook voor GroenLinks gedeputeerde bij de provincie Groningen voor water, klimaat, adoptie en energietransitie. En en daar heb jij ook je bijnaam gekregen de waterstof vrouw. Ja ja nee, dat klopt. Uh uh. Nou ja, dat is niet. Uh, de eer was zeker niet. Uh, alleen aan mij en natuurlijk. Want wat ja dus wel echt de verandering in Groningen heeft gebracht is dat we in die samenwerking ana min of meer werden gedwongen. H we zaten echt in een crisis en zoals we nu ook in grondstoffen en energiecrisis en alles hadden hadden we toen natuurlijk een. De aardbevingen die we maakte dat we versneld van het aardgas af wilden, h ook het goeie voorbeeld wilde geven, maar ook gewoon nou ja, eigenlijk de medewerkers van de grote bedrijven, maar ook van de universiteiten. Ja, die zaten natuurlijk ook gewoon in de huizen die beschadigd werd. Dus iedereen was supergemotiveerd om op korte termijn het goede voorbeeld te geven.

Uh, en met de klimaatcrisis op dat op de achtergrond ook te denken elkaar. En hoe gaan we hier dan ook een voorlopers positie in nemen? En zij zijn toen echt met elkaar rond de tafel gaan zitten dat. Dit is t einddoel en we hadden een heel duidelijk probleem wat we op wilden lossen. En ook kijk nou, welke bedrijf heb je daar voor nodig en dat gaat dan om productie. Dan gaat om een transport van waterstof bijvoorbeeld. En ook over de afname dus dat was dat was sowieso al de nieuwe manier van werken en dat is denk ik ook echt wel waar bedrijven aan moeten. Nou ja, wennen dat je niet alleen je eigen business hebt draaien, maar ook na moet denken over wat komt ervoor en na mij. Ja. Is dat dan die waarde ketens waar jullie t over hebben? De waarde ketens in de industrie die moeten transformeren? Ja ja en kijk, in de fossiele wereld zijn we natuurlijk h. Die is eigenlijk organisch gegroeid. Aardgas, maar ook olie h. De afgelopen zestig, zeventig jaar is alles steeds meer. Uh vraag en aanbod ontstaan. En nu moeten we van nou eigenlijk een bestaand proces helemaal af en t nieuw gaan organiseren. En ik sluit wel aan bij Lennart. Dat k zou ik best wel kunnen betekenen dat er nauw in wordt gezet. Op naar meer het oplossen van problemen en een model daarvoor bieden h waarin die tijd dus het hergebruik van gedeelten van je product wil centraal staat in combinatie met de energie en de grondstoffen.

Uh die dan voor dat product ook nodig zijn. Dus t is het wordt echt een andere manier van denken. Ik ik kan me voorstellen dat dat heel erg wennen is voor bedrijven, dus dat je normaal elkaars concurrenten bent of uh dat iemand gewoon een toeleverancier is. Hup weet je wel, je je, je levert de boel weer af en that's it. En in n keer moet je samen gaan bedenken. Ja hoe gaan we dit klusje klaren? Ja, hoe geef je dat soort spelers perspectief? Hoe gaan ze t voor zich zien? Ja ja. Kijk, d'r zijn nu verschillende redenen om nog actiever samen te werken met je toeleveranciers en ook met je concullega's. Laat m maar zeggen we uh, als je nu ziet beschikbaarheid van materialen over de wereld dat de W zijn. Allerlei supply chain issues dus om een hechte relatie te gaan. Dat zou gewoon bedrijfsmatig al veel beter. Om te zorgen dat jij gewoon je product kan leveren. Maar daarnaast als jij wil verduurzamen dan uh, is dat niet alleen in je eigen bedrijf H dus bijvoorbeeld een B bijvoorbeeld. Een argument is weliswaar de technologie is er niet, maar we zien nu steeds meer eindgebruikers of ook ook in de water of die investeren in de technologie ontwikkeling, zodat zij die technologie later kunnen gebruiken. Kan je daar een concreet voorbeeld van noemen? Nou ja, bijvoorbeeld o op gebied van waterstof h. Je hebt een aantal partijen die straks die waterstof willen gebruiken.

Uh, een bedrijf als een high CC dat is dit is dat is een bedrijf wat V straks de toekomstig producent wil worden van waterstof. En je ziet zo'n partij, die is echt aan t investeren en ontwikkelen van nieuwe membranen. H om te zorgen van ja dat d'r is. N zijn nu met twee drie aanbieders. En we willen eigenlijk dat de innovatie op gang komt, dus die kijkt uh verder dan dan alleen maar water geproduceerd. Die probeert eigenlijk die hele keten te ontwikkelen. D'r is n voorbeeld. Er zijn natuurlijk veel meer voorbeelden om ja on de ge uh de zaak op gang te brengen. Andere voor omdat natuurlijk veel b bedrijven die in de consumentenmarkt zitten h de vanuit de consument wordt ook steeds meer gaan vragen. Ik wil een duurzaam product h. Uh, we hadden treffen over a, b bierbrouwers bijvoorbeeld. H van ja is natuurlijk ook bezig van ja kan ik het zijn. Uh, ik wil een CO2 neutraal bierflesje. Een voorbeeld. Ik was uh twee neutraal bierflesje en dat kan die bierbrouwer natuurlijk niet zelf h, want die is afhankelijk van partijen die toe leveren die dat glas weer aanleveren. Ja die glas inleveren of het blikje aanleveren. Of misschien moet t wel een blikje zijn of kan het bij op die graden bol zijn. En nou, daar zie je allerlei nieuwe samenwerking omdat de markt er gewoon om vraagt. Dus t is afwachten. Is eigenlijk niet aan de orde. Als jij in de toekomst ja uh aan zet wil blijven ja.

Nico, hoe deden jullie dat? Uh, om om die industrie perspectief te bieden. Hoe? Hoe hebben jullie dat aangepakt? Ja, dat begint met en d. En nou, dat is in deze tijd natuurlijk helemaal interessant om maar heel duidelijk doel te stellen. H echt een eind beeld van waar werk waar nou met elkaar naar toe. En dat is natuurlijk best wel eng. H want uh ja, misschien red je het niet h. En wie is dan schuldigen? Maar t geeft de politiek ja precies feit. Maar dat is natuurlijk wel wat je wat waterstof in ieder geval in Noord-Nederland en ook daarbuiten heel erg bekend heeft gemaakt. H want t was eigenlijk een energietransitie is eigenlijk best wel vaag. H dat is een overgang van de ene naar de andere situatie. En waterstof is gewoon een oplossing h dus daar maak je dingen mee. H daar daar bakje dingen mee daar. Uh met de dingen die je bakt. Bij wijze van spreken maak je huizen en je maakt staal met je kan een waterstof gebruik voor t produceren van staal van bakstenen of een glas. Inderdaad H allemaal hoge temperatuur. Uh, nou en waar we die waar we nu gewoon aardgas voor gebruiken? Nou, daar moet je dus alternatieven voor hebben. Nou en wat wij dus zeiden van nou ja, als je dat op een duurzame manier wil doen, ja dan moet je dus echt een doel hebben. Uhm, echt in procenten in getallen daar gaan waar je naartoe werken en dan terug rekenen.

En heel veel sectoren is t al heel bekend fenomeen bij casting. Uhm, maar we doen dat niet altijd met allemaal partijen samen. Ben je dat toch nog even toelichten wat Bic casting is? Ja jazeker. Als je. Nou stel je voor je stelt uh h. Het klimaatakkoord zegt volgens mij uh v drie A4 gigawatt groene waterstof productie in Nederland in tweeduizend dertig. Ja, dan moet je dus echt gaan kijken als we dat in tweeduizend dertig hebben staan willen hebben staan dan kunnen gebruiken. Ja. Uhm, hoeveel windparken hebben we dan nodig? Hoeveel elektrolyse dus hebben we dan nodig? Nou ja, in de industrie wordt wel vaak gerekend h met. Uh, nou ja, doorlooptijden van zo'n acht jaar dus dat als je dan terug rekent. Nou ja, wat moeten we dan vandaag besluiten om daar te zijn? Ja, dan komt t er heel dichtbij. En dan gaat het over besluiten die je vandaag neemt en dat geeft andere bedrijven weer zekerheid. Het de daar terug rekenen, wat betekent dat t vandaag en wie kan dan welke rol spelen? Dan weet je precies hoeveel duurzame energie? Uh moet er geproduceerd worden? Welke leidingen hebben we daarvoor nodig? Wie gaat dat ook afnemen? En dat is in de uh nou eigenlijk voor de financiering van deze transitie heel belangrijk dat je in die keten ook weet. Je minimaliseert eigenlijk de risico's door zeker weten dat daar nou ook ja wordt geproduceerd, maar dat er. Ook je product wordt afgenomen. Wat ik ook heel interessant hieraan vind is kijk, het menselijk brein kan best veel, maar waar die niet goed in is is de lange termijn.

En dat maakt natuurlijk klimaatverandering ook zo'n verschrikkelijk moeilijk probleem omdat we denken oh, dat komt wel. En pas als we t aan den lijve ondervinden dan vinden we t makkelijker om stappen te maken. En wat ik bij jou hoor is wat jullie hebben gedaan. Is t in t nu maken t concreet maken en t in blokjes. Uh en t in blokjes zo van wat kan ik vandaag nu doen en ook laten zien? O dat is dus ook mogelijk. Ja maar dan. Maar ja, dat maakt t natuurlijk ook wel concreet en kan me dus daarmee ook wel weer confronterend maken. Ja uh h, want tweeduizend dertig lijkt dan ver weg. En maar dat betekent wel dat je vandaag actie moet ondernemen en dat je niet dingen uit kan stellen. Dat betekent eigenlijk ook dat je vandaag in t kader van samenwerking naar je buurman toe moet stappen. Want hij ik heb uh toch wel uh. Nou ja, uh competitieve waterstof prijs nodig. Zullen we gaan kijken of we dat samen in kunnen gaan kopen, want dan wordt t goedkoper. Dus t vraagt ook wat van je sociale skills. Ja dat dat zou je zo andere manier van denken. We moeten wel naar een systeem veranderingen en dat is echt wat anders dan alleen maar. Uh, nou ja, t depth of uh transform, wat waren ze ik. We zitten in de transform fase. Ja zou ik zeggen.

Ja Lennard, we hebben net gehad met Nienke over het concreet maken van uh, de stappen die de industrie kan zetten. Dus ok wa h waar willen we over tien jaar staan? En wat moet er dus vandaag gebeuren? Hoe helpt TNO om bijvoorbeeld de de staal of glasindustrie perspectief te bieden? Ja. Ja, goede ve goede vraag als je op dit moment kijkt. De uh gasprijzen zitten op tweehonderd euro per megawatt in. Uh de biedprijs. Dat is een factor tien hoger dan vorig jaar, dus we zien het systeem aan alle kanten piepen en kraken, wat eigenlijk al verzorgde bedrijven nu bijna moeten stilzetten vanwege onze afhankelijkheid van het aardgas en wat we eigenlijk met de industrie bekijken is van nou, hoe kunnen zij V sneller verduurzamen met de tech technieken die d'r nu al zijn en de technieken die daar in s toekomst ko uh komen? En in een sprint B bieden we eigenlijk een maatwerk oplossing per bedrijf om die stap te zetten. En heel concreet voorbeeld daarin is mijn werk. Uh groep. Uh elektrolyse wordt nu renium gebruikt als pakketjes materie. Oh nou ja, dat is op dit moment heel. Kan je nog even uitleggen iridium als ja, t is een elektrisch elektrisch natuurlijk reactie om waterijs te maken en er wordt eigenlijk een een k k uh catalyst gebruikt om die reactie sneller te laten verlopen zodat je reactie makkelijker gaat. En dat he. En het is een hele ja t natuurlijk. V wordt snel, vrij snel, technisch met een hele zure omgeving en hoge druk hoge temperatuur om die reactie plaatsvindt.

Dus dat is hele speciale materiaal hebben wij voor nodig. En naar we gebruiken nu Iridium Platinum voor da's heel goed. Die reactie werkt heel goed. Alleen de beschikbaarheid van die materialen wereldwijd is te beperkt. H Als we naar gigawatt nu g voo gaan, dan hebben we eigenlijk de wereldwijde iridium voorraad nodig. Nou eigenlijk wat we als TNO nu doen die agenderen in functie van let op als we de huidige niveaus vasthouden, twee milligram per vierkante centimeter, ja, dan hebben we binnen vijf jaar de wereldwijde voorraad nodig. Dus wij werken nu aan technische oplossing om dat in vak de tweehonderd 300 te verminderen met dezelfde UH performance met dezelfde efficiency. Nou, dat is een heel concreet voorbeeld waar we eigenlijk met niet alleen TNO met de hele industrie aan t werken nu agenderen om ja de problemen, de grondige problemen in de toekomst eigenlijk op te lossen. Ja, d om te zorgen dat jullie niet binnen twee tot drie jaar weer men een piep in een krakende omgeving zitten. Precies, dan creeren we een nieuw probleem. En ja, da, dat is eigenlijk waar niemand naartoe wil. Ja, dank je wel Nienke. Dank je wel Lennart voor jullie komst vandaag. Ja, graag graag gedaan. Wil jij een oplossing op maat met een TNO Green Print of aan n van onze webinar deelnemen? Kijk op onze website TNO Panel Slash Green Print. Deze podcast werd mogelijk gemaakt door TNO en is terug te luisteren op TNO punt nl.

Aflevering #2 TNO Green Print: Samenwerking met EU cruciaal in de energietransitie

In deze podcast aflevering bespreken René Peters, Directeur gastechnologie bij TNO en Carolien Gehrels, Algemeen Directeur energietransitie bij Arcadis en tevens oud-voorzitter van het uitvoeringsoverleg Industrie van het Klimaatakkoord, wat de Europese Unie kan doen om de industrie te verduurzamen. Waar staan we nu qua samenwerking en waar liggen de kansen?

  • aflevering 2 / 2

TNO Green Print: Samenwerking met EU cruciaal in de energietransitie

LeesVerberg het transcript van TNO Green Print: Samenwerking met EU cruciaal in de energietransitie

Deze podcast wordt mogelijk gemaakt door TNO. Met een TNO Green Print bieden we oplossingen op maat en werken we samen met overheid en partners om een duurzame industrie in 2030 mogelijk te maken. De energie en grondstoffen transitie moet en kan sneller om onze industrie circulair en CO2 neutraal te krijgen. Dat is de conclusie van TNO, de Nederlandse organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek. Welke stappen moeten overheid, industrie en toeleveranciers zetten om dit mogelijk te maken? Dat onderzoeken we in deze podcast reeks. Wat kan al wel en welke technologieën zijn nu nog niet beschikbaar? Maar moeten we wel nú in investeren? Ik ben reeds van de Pol. En in deze aflevering bespreken we wat de Europese Unie kan doen om de industrie te verduurzamen. Waar staan we nu qua samenwerking? En waar liggen de kansen? Hiervoor spreek ik met René Peeters, directeur GAS technologie bij TNO en met Carolien Gehrels. Ze is algemeen directeur energietransitie bij Arcadis en was tevens voorzitter van het Uitvoering Overleg Industrie van het klimaatakkoord. Welkom Caroline en ren u dag. Fijn dat we hier zijn. Ik begin met jou, René, als je even specifiek naar de Nederlandse industrietak kijkt. Waar liggen volgens jou kansen voor dekolonisatie? Ja, de uitdaging van de industrie is natuurlijk om inderdaad uh CO2 neutraal uh te worden. En daar hebben ze verschillende opties voor. Ze kunnen elektrificeren met duurzame stroom natuurlijk van wind en zon. Uh, ze kunnen bijvoorbeeld naar uh groene waterstof als alternatief voor uh aardgas of ze kunnen CO2 uh afvangen.

En in al die gevallen moeten ze wel uh nieuwe energie infrastructuur uh uh beschikbare beschikbaar hebben om uh uh of elektriciteit of waterstof of CO2 te kunnen transporteren. Ja en Carolien, hoe kijk jij hiernaar? Ja, dat was in feite de opdracht waar ik mee begon. H van t uh ministerie van EZ, ZK economische zaken en klimaat van onderzoek nou eens welke infrastructuur er nodig is. En uh, dat hebben we in tweeduizend twintig aan de minister, toen nog Eric Wiebes aangeboden. En dan hebben we uh geconstateerd dat Nederland eigenlijk een hele goeie uitgangspositie heeft voor waterstof. Want wat niet iedereen weet is dat je ons aardgas netwerk wat heel goed is uh om kan zetten naar een waterstof netwerk. En daar komt dan ook nog eens bij dat we uhm een groot stuk van de Noordzee hebben die niet zo diep is. Dus daar kan je heel goed inderdaad groene stroom produceren waarmee je dan vervolgens weer waterstof kan maken. Dat kan je laten aan landen in onze vier. Uh diepe zeehavens. Nou d'r zijn ook weinig landen die vier zulke mooie zeehavens hebben. Dus als t gaat over infrastructuur wat nodig is om uh te transporteren dan hebben we eigenlijk een hele goeie uitgangspositie. En t is ook heel mooi. We hebben geadviseerd uh investeren nou vijftig tot zestig miljard h, dat is nogal wat. Tot 2030. Nou, dit kabinet heeft vijfendertig miljard al vrijgemaakt, dus dat is eigenlijk heel goed.

Dus nu kunnen we ook echt stappen zetten en die worden d'r ook gezet. Ja. Dus Nederland heeft eigenlijk een hele goede uitgangspositie om dit mogelijk te maken. De Nederlandse industrie? Ja, en omdat onze energie altijd zo goedkoop was hebben we ook een hele mooie industrie. We hebben een viertal industriële clusters in die zeehavens of bij die zeehavens. Maar ook gemeen lot is uh van oudsher een heel sterk cluster. En we hebben de UH papier en keramiek en voedingsindustrie langs onze grote rivieren traditioneel. Dus we hebben een sterke industrie wat goed is voor ons verdiende vermogen. Maar wat ook een vliegwiel kan zijn voor die verduurzaming. H Want die grote fabrieken, die gebruiken veel energie en die zijn dus in die omzetting naar andere soorten van energie een voorloper en zijn ook een groot verbruiker. Dus daardoor kun je ook die transitie maken. Ze zijn een vliegwiel. Dus als ik t zo g hoor, kan de opdracht voor die verduurzaming ook een kans zijn voor de Nederlandse industrie om zich weer op de kaart te zetten. Ja, ik denk dat t zeker een uh grote kans is. Uhm, en zeker ook omdat veel van die industrie inderdaad in die clusters zit in de buurt van van havens en de havens zijn niet alleen import van producten, maar ook vaak import van energiedragers. Traditioneel bijvoorbeeld. Uh kolen. Uh maar nu ook vloeibaar aardgas h waar we t nu veel over hebben.

Uh, in de toekomst zou dat bijvoorbeeld waterstof ook uh kunnen zijn en veel duurzame elektriciteit van de van de windparken. Ja uh, en dat kan helpen om die industrie die d'r is te verduurzamen, maar ook een mooie base zijn voor nieuwe duurzame en industrie die zich wil vestigen in een gebied waar die duurzame uh energiedragers beschikbaar zijn. Ja. En als ik het goed begrijp, die die infrastructuur is heel belangrijk, dus daarvoor en samenwerking. Uhm. Nou ja, in de Green Deal was afgesproken dat de EU in 2050 klimaatneutraal moet zijn. Uh ren, wat wat faciliteert de EU momenteel al om zo'n verbonden energienetwerk zo'n infrastructuur in EU landen mogelijk te maken? Ja, je ziet natuurlijk nu al het belang van die verbonden energie infrastructuur. Uh met de GAS problematiek die we zien in Europa. H dus uh, samenwerking en goede netwerk en goede verbindingen zijn essentieel om energielevering zeker naar de industrie clusters te leveren. En dat wordt in de toekomst alleen nog maar belangrijker als we t hebben over waterstof, maar misschien ook wel over CO2 bijvoorbeeld. Wat we weer terug uh naar uh de zee in lege velden zouden willen injecteren. Kan je even uitleggen hoe dat dan werkt? Ja dus. Uh d uhm. Dus je wilt de industrie die bijvoorbeeld CO2 produceert. Als de cementindustrie, de staalindustrie. Uh die wil die CO2 kwijt en n van de opties is opslaan op de Noordzee in de lege velden.

Maar dan moet die CO2 wel weer daarnaartoe getransporteerd worden. En daarvoor heb je ook nieuwe infrastructuur nodig die CO2 kan transporteren, bijvoorbeeld naar het Ruhrgebied, naar Rotterdam toe of vanuit Belgi. En voor waterstof geldt eigenlijk het omgekeerde als je waterstof importeert in Rotterdam bijvoorbeeld in de zeehaven of in Amsterdam, dan wil je dat we ook weer door kunnen voeren. Niet alleen naar de industrie clusters. Uh in Nederland, maar ook bijvoorbeeld naar het achterland, naar Duitsland, naar Belgi. Misschien wel naar Frankrijk. Dus verbonden energie infrastructuur is heel belangrijk en daar speelt de EU natuurlijk een heel belangrijke rol om dat uh mogelijk te maken. En vind je dat zij al genoeg daarvoor doen? Nou, d'r is op Europees niveau een sterke samenwerking. Uh, ook tussen de TSO ziet dat h de transportbedrijven die gezamenlijk uh plannen maken voor de ontwikkeling van energie infrastructuur. En de Europese Commissie die dat faciliteert. Een aantal jaren geleden hebben ze een uh een activiteit opgepakt. Uh onder t uh de de naam energie unie waarin r samenwerking in Europa was om alle energie infrastructuur op bijvoorbeeld twee richtingen op te kunnen laten stromen. Dus traditioneel stroomt gas vooral uit oost naar west en van noord naar zuid omdat t uit Rusland komt of uit Nederland en Noorwegen in de toekomst. En nu zien we dat ook is het heel belangrijk dat dat gas ook de andere kant op kan stromen als we al lang importeren uit uh Frankrijk.

Uh Spanje, Nederland, Belgi. Dat t ook naar Oost-Europese landen gaa. Uh kan gaan. En de Europese Commissie heeft besloten dat alle infrastructuur uh op gas gebied twee richting op moet kunnen stromen. Dus t moet ook van west naar oost komen. Uh, dat zijn dingen die alleen maar op Europees niveau goed kan. Uh kan regelen en dat moet in de toekomst ook voor waterstof bijvoorbeeld gebeuren. Ja en dat kan dus echt ook voor een versnelling van die verduurzaming komen. Voor die ja dus die transitie. Ja, de eerste stap is dat dat er sowieso energie infrastructuur komt voor de duurzame dragers, dus voor uh waterstof. Uh voor CO2. Uh, en t tweede is dat. Uh er wordt gezorgd dat dat ook over de grenzen heen uh vrij kan. Uh stromen, want dat is op dit moment ook nog niet. Uh georganiseerd. Ja Carolien, wat ik me afvraag h we hebben t vandaag over de rol van de EU in de energietransitie en het uh circulair maken van grondstoffen. Daar heb je verschillende niveaus in. Heb je dus EU overheid en de Nederlandse industrie. Wat je f soms krijgt is dat dat we gaan afwachten. Dus h d. De overheid kijkt weer naar de EU. Wat gaat die doen? En in de industrie denk ik ja, ik durf die investering niet te maken, want t beleid is er nog niet.

Is er sprake van zo'n dynamiek? Of vind jij t eigenlijk wel goed gaan op dit moment? Nee, d'r is absoluut sprake van wederzijdse afhankelijkheid. Noemen we dat dan h uh, waar inderdaad mensen op elkaar gaan wachten. Want als je een fabriek hebt die op waterstof uh moet draaien moet er wel waterstof zijn en die moet vervoerd kunnen worden. Dus d'r moet infrastructuur zijn. Uhm, en ik denk dat we dat in Nederland nu aardig doorbroken hebben omdat inderdaad in dat klimaatfonds nu het geld is. Uh om die infrastructuur aan te leggen. Vijfendertig miljard. Op basis van dat advies van uh onze taskforce. En vervolgens kan de industrie op basis van die zekerheid ook gaan investeren. En bijvoorbeeld in Moerdijk worden nu waterstof fabrieken neergezet. Er zijn partijen bezig met elektro lasers. Dus je ziet dat de investeringen nu aan het komen zijn. En wat je nu vervolgens zou willen is dat ook die grote multinationals zeggen als wij gaan investeren, dan nemen we bijvoorbeeld in Houston het besluit om dat in Terneuzen te doen. Uh, want die competitie is wereldwijd. En wat je eigenlijk t liefste wil is dat die grote internationale industrieën ook zeggen wij willen verduurzamen in Nederland, dus daar gaan we investeren. Tata is ook zo mooi. Voorbeeld H het besluit om te verduurzamen wordt uiteindelijk in Mumbai genomen. Maar uh, dat moeten ze wel doen omdat daar inderdaad een goed samenspel is met de overheid die uh zegt van ja, je moet aan die en die voorwaarden voldoen, anders krijg je gewoon geen vergunningen meer h.

Dus ze moeten wel en daarmee maak je ook een technology sprong. En als je nu kijkt naar de EU dan denk ik dat t heel mooi is dat dat fit voor fifty five uh pakket door Frans Timmermans en Diederik Samsom uh is neergezet. Europese Unie is ook begonnen als de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal. Ik vind t altijd mooi om dat te zeggen in negentien zevenenvijftig. Dat geeft ook aan hoe logisch t eigenlijk is. Uh, wat René zegt dat je op Europees niveau samen werkt. Waarbij we de Jocqué eigenlijk in ons gedachte daar graag nog steeds een beetje bij betrekken omdat die zo maar liggen, ook aan de Noordzee. Maar die Europese Gemeenschap van Kolen en Staal moet dus eigenlijk inderdaad ook transformeren tot een energie unie waarbij uh t t zo efficiënt mogelijk met elkaar organiseert. En als je dan kijkt naar goeie voorbeelden, dan is Houston bijvoorbeeld goed voorbeeld Texas. Die hebben ook een waanzinnig uh rotonde. Uh van van van pijpleidingen en buizen waar inderdaad allerlei soorten gassen, waterstof enzovoort. Dus in de wereld krijg je een paar spots. En je zou willen dat dat uh hier in Noordwest-Europa rond de Noordzee ook het geval is omdat je dan die industrie hier houdt. En dat is goed voor de werkgelegenheid voor je verdien vermogen, maar ook gewoon om die spullen te maken die we nodig hebben.

Ja, want bijvoorbeeld mensen zeggen Tata ja, dat is uh uh vies. Uh, dat is ook zo. Ze zijn ouders nu de nummer twee. Uh in duurzaamheid als t gaat over staalfabrieken. Je hebt vierenzestig staalfabrieken in de wereld en d die in IJmuiden is dus de op één na duurzaamste. Nou, best wel knap, maar nog steeds te vies. Maar dat staal hebben we wel nodig voor onze fietsen, voor onze auto's, voor onze wasmachines, voor onze. Alles wat van staal gemaakt is en en dat geldt ook bijvoorbeeld voor de chemische industrie. H we hebben plastics nodig, we hebben verpakkingsmateriaal nodig. We hebben uh al die dingen nodig om te kunnen leven zoals we willen. En dat uh moeten we ons realiseren? Ja, het is te makkelijk om te zeggen jij bent goor. Ik wil niet meer met jou spelen, want dat is ook afhankelijk van ja, want als je uh niks doet dan verdwijnt ie industrie naar andere landen waar t net zo smerig is en waar die mensen ook last hebben van die uitstoot. Dus je kunt veel beter jezelf positioneren als een heel innovatief land. Je kan veel beter als overheid zorgen dat je betrouwbaar bent, zodat die globale mondiale industrieën ook zegt nou, laten we dan maar in Nederland investeren. H want dat is betrouwbaar. Daar zitten slimme mensen, maar t is een goeie afzetmarkt. Daar is goeie infrastructuur. En dan? Uh kun je als land gewoon deze verduurzaming slag ook sneller maken? Ja ik, ik denk dat we ook in Nederland in een echte unieke positie uh zitten om hier een voorlopers rol te spelen.

Vooral ook omdat we die infrastructuur in Nederland voor een deel al beschikbaar hebben die we nu kunnen omzetten voor de toekomstige dragers voor waterstof h. Dus t gas. Uh gasnetwerk van van Gasunie. Dat kan voor een deel omgezet worden naar waterstof omdat we minder Groningen gas hoeven te transporteren en dat L maakt ons in een startende en leidende positie in Noordwest-Europa om die transitie te maken met infrastructuur naar de nieuwe schone energiedragers. Denk ook aan de infrastructuur op de Noordzee die d'r al is voor een deel die waar we nu nog gas met transporteren in de toekomst wellicht waterstof. En natuurlijk al die uh windparken die op zee gebouwd worden die ons duurzame elektriciteit leveren. Waarmee we uh na de industrie clusters en zeker die via die aan uh aan de kust liggen. Uh twee schone energiedragers kunnen bieden met uh elektronen en en waterstof waarmee zij kunnen verduurzamen met al voor een deel bestaande uh infrastructuur. En wij zijn de eerste in Europa die daar mee starten. Wat ik me afvraag nu we eigenlijk versneld van dat Russisch gas af moeten s v zien jullie dan ook een versnelling in beleid en maatregelen vanuit de EU om die. Transitie H naar naar d die elektrificatie naarde groene waterstof.

Ziedaar versnelling in. Ja, en we zien dat zeker. Ik zie. Ja, ik zie daar zeker versnelling. En ook in t gi power, uw uh programma. D'r is een grote ambitie om de groei van uh groene waterstof bijvoorbeeld echt uh uh te versnellen. Dus de ambities en de uh de de doelen zijn uh ver vergroot. D'r is een sterke ambitie om ook versneld naar uh duurzame uh energie toe te gaan. Dus uh bijvoorbeeld ook t plan. Uh om naar vijfenzestig gigawatt wind op zee te gaan in de vier uh Noordzee. Uh landen is daar eigenlijk een oog. En waar zitten we nu op dan? Nou, we zitten nu in Nederland bijvoorbeeld pas op twee en een halve gigawatt en wij willen na 21 gigawatt als Nederland uhm in. In de vier uh noordse landen zitten we ongeveer op tien. Uh gigawatt. Dus t is echt wel een uh een echte versnelling, maar dat is ook nodig om die verduurzaming die nodig is voor de industrie om die mogelijk te maken. Want stel dat je gaat elektrificeren, wij kijken bijvoorbeeld vanuit TNO naar elektrisch kraken samen met duw en en Shell. Ja, dat zijn gigantische hoeveelheden energie die je daarvoor nodig hebt. En ook als je Tata Steel wil vergroenen om groene staal te produceren, hebben ze zo'n zes gigawatt aan wind op zee nodig om alleen maar de groene waterstof te maken die daarvoor nodig is.

Zijn gigantische volumes, maar we hebben die ruimte op de Noordzee. We hebben de infrastructuur en we kunnen dat redelijk snel. Uh, organiseren in Nederland. Dus ik denk dat we daar echt een leidende positie kunnen pakken en daarmee ook e aantrekkelijk kunnen blijven voor de industrie om zich hier te vestigen om op een duurzame manier te kunnen blijven produceren. Ja even, ik weet niet of jullie dat uh nummer kennen van Kinderen voor Kinderen als ik de baas zou zijn van t journaal. Als jullie de baas zouden zijn van de EU en jullie mochten n wet doorvoeren. Uh waarmee je deze transitie van grondstoffen en energie kan versnellen. Wat zou dat dan zijn? Nou ik. Ik zou in ieder geval uh zorgen dat de infrastructuur zoals we die voor gas hebben in ge uh opgebouwd in Europa met vrije stroom over grenzen heen en een Europese M&A markt. Dat we dat ook voor waterstof uh organiseren. En dat ook dat is er nu nog niet. Dat is er nu. Dat is nu nog niet. Uh georganiseerd dat uh de transportbedrijven dat gereguleerd kunnen doen. H t is uh. De gaswet geldt nog niet voor waterstof. Uh niet in Nederland en niet in Europa. Uh d'r wordt wel hard aan gewerkt en hetzelfde is t uh transport van uh CO2 over grenzen heen. Uh, dat moet ook nog georganiseerd worden. Dus de vrij transport van de energiedragers die voor de energietransitie voor de industrie nodig zijn op Europees niveau.

Ja. En uh Carolien, ik vind t een hele mooie vraag. D'r is net een verplichting gekomen, dus een wet om uh aan t district heating te doen. H dus uh warmtenetten in woonwijken enzovoort. Uh, dat gaat niet over de industrie, maar t heeft wel allemaal met elkaar te maken. H want de industrie maakt eigenlijk gebruik van die slagaders. En maar vervolgens heb je ook de haarvaten h. Dus als je die slagaders goed hebt kun je ook die haarvaten goed doen en kan je inderdaad uhm district heating doen. H dus uh, dus in woonwijken met warmtenetten enzovoorts. Maar dat hebben ze al gedaan, dat vind ik hartstikke goed. Ik zou dan denk ik inderdaad een vergelijkbaar iets voorstellen. We hebben in Nederland t miek geïntroduceerd, het meerjarenprogramma voor infrastructuur, energie en klimaat. En dat betekent zoveel als dat je elke twee jaar tien jaar vooruitkijkt van nou, wat moet er gebeuren om t met elkaar goed te doen? Dat doen we ook met de gewone uh infrastructuur h de wegen, de waterwegen en de spoorwegen. En dat is eigenlijk heel vergelijkbaar. En ik zou dan een wet maken dat dit gewoon op Europees niveau ook zou moeten. En hoe krijg je dan die verbindingen goed? Bijvoorbeeld op de Noordzee weten? Ren een veel beter dan ik, maar zijn die verbindingen tussen de Newquay en uh Nederland, uh Belgi nog niet optimaal? Als je dat met elkaar verbindt dan kan je veel efficiënter nog weer veel sneller duurzaam worden.

Ja nou, dat moet dan in zo'n Europees uh uh meerjarenprogramma heel duidelijk worden. Ja. Nou is t toch mooi dat h met die enorme urgentie van verduurzaming dat je ook al zegt ja we zijn n, we zijn allemaal met elkaar verbonden en dat het antwoord dus ook eigenlijk toch verbinding is. Letterlijk. Nou, wat ik heel erg merk is uhm door de crisis in Oekraïne. Uh dat uh dit vraagstuk echt bij iedereen nu elke dag op tafel ligt, in ieder geval elke maand in de vorm van de energierekening. H. Uh, jij praat er ook over met je vrienden. Uh, het is opeens een heel belangrijk actueel vraagstuk voor iedereen in alles. En dat maakt dat ook de kennis over dit onderwerp snel groeit. Iedereen wil er wat van weten. En als ik een jaar geleden zei energietransitie zat dus zoiets hoor. Uh, wat is dat? En nu weet iedereen. Oh ja, we moeten naar waterstof, we moeten meer elektriciteit, we moeten besparen. Laten we ook niet vergeten dat dat nog steeds heel belangrijk is. Moeten isoleren. Dus t is echt voor iedereen nu een heel actueel. Uh vraagstuk. En dat maakt ook dat je nu sneller stappen kan. Maar ja. Laatste vraag uhm. Ren! Jij bent directeur GAS technologie bij TNO. Uh, kan je een concreet voorbeeld noemen van wat je bij TNO doet of heb gedaan om die samenwerking? Uh, en die waardeketen z'n nu te te faciliteren en te versnellen? Ja misschien is leuk om t uh voorbeeld te geven van een project dat ze hebben gedaan samen met Duitsland.

Dat heet uh high dry. Dat gaat over de energie infrastructuur die nodig is om in de toekomst ook de Duitse industrie in t Ruhrgebied te kunnen helpen. Decabooter initiëren. Ook zij willen waterstof gebruiken. Ook zij willen elektrificeren. Ook zij willen CO2 afvangen en en transporteren, maar zijn daarvoor erg afhankelijk van de infrastructuur in Nederland. Omdat er traditionele sterke link is tussen de Rotterdamse haven, bijvoorbeeld voor energie nu vaak nog kolen of gas, maar in de toekomst wellicht ook waterstof of stroom. Uh CO2 afvang. Uh en het Ruhrgebied. En we hebben een project gedaan samen met Duitse kennisinstituten om te kijken welke infrastructuur is nodig om die die transport van van waterstof en en CO2 tussen Nederland en Duitsland mogelijk te maken? Hebben we samen met de industrie gedaan die de G de gebruiker is van de waterstof of de leverancier van de CO2? En we hebben samen gedaan met de import. Uh bedrijven die straks uh in Rotterdam bijvoorbeeld waterstof willen gaan importeren, maar ook met de bedrijven die op de Noordzee groene waterstof willen gaan produceren uit wind op zee. En gekeken van hoeveel transportcapaciteit heb je nodig? Hoeveel waterstof moet je opslaan in in bijvoorbeeld zout Cévennes om om t verschil tussen vraag en aanbod te kunnen balanceren? En vandaaruit de adviseur.

Uh gegeven naar uh de overheid zowel in Nederland, uh BZK als in Duitsland over hoe die ontwikkeling van die infrastructuur in de loop van de jarige kan worden. Uh, ontwikkelt en versneld. Ja. Is dat wat je dan zo'n green print noemt? Ja, eigenlijk wel, want Greenpoint is eigenlijk een model waarin we partijen bij elkaar brengen die in de nieuwe ketens die gaan ontstaan. En rond de waterstof krijg je nieuwe aanbieders nieuwe gebruikers. Uh, waarin je samenwerkt om ervaringen die d'r al ook in andere uh transities zijn. Uh gerealiseerd om die in zo'n samenwerkingsverband te vertalen naar uh de. De specifieke gebruiker of het specifiek bedrijf, omdat we in die nieuwe ketens ook allerlei nieuwe verbindingen krijgen. Uh uh met waterstof. Uh vind een wind partij die straks waterstof wil gaan produceren in n keer Tata Steel als klant. Nou dat hadden ze traditioneel. Uh nog nooit. Uh meegemaakt dus uh die nieuwe verbindingen maken uh ervaringen uit andere sectoren delen. Dat is wat we onder kroonprins proberen te doen. Onwijs bedankt dat jullie hier uh wilde zijn. Uh en jullie kennis met ons wilde delen. Graag gedaan. Ach, dan wil jij een oplossing op maat met een TNO Green print of aan n van onze webinar deelnemen? Kijk op onze website. Tno punt nl. Slash Green print. Deze podcast werd mogelijk gemaakt door DJ No en is terug te luisteren op TNO punt nl.

TNO Green Print versnelt de verduurzaming van industrie

TNO werkt samen met partners en biedt kennis, innovatie en concrete oplossingen voor bedrijven, overheid en toeleveranciers. Samengevat noemen wij dat TNO Green Prints. Een TNO Green Print is een blauwdruk voor radicale vergroening van je waardeketen in de industriesector. Maatwerk: van rekenmodellen die leiden tot nieuw overheidsbeleid, opschalen van electrolyse, tot een CO2-afvang oplossing voor de chemische industrie. Alle beschikbare kennis, ervaring en innovaties worden in deze TNO Green Prints verwerkt tot een concrete aanpak. Zo kan jij bijdragen aan de versnelling van een schone industrie in 2050.

Laat je verder inspireren

31 resultaten, getoond 1 t/m 5

Industriële energietransitie: energie én grondstoffen duurzaam maken

Informatietype:
Insight
4 juli 2022

Voor het halen van de klimaatdoelen in 2050 is een grote rol weggelegd voor de industrie. Om die volledig duurzaam te maken zijn twee zaken onlosmakelijk met elkaar verbonden: gebruik van duurzame energie en hergebruik van grondstoffen. Met name de procesindustrie en de chemie staan voor de opgave in de toekomst nuttige producten te blijven maken maar dan volledig duurzaam. TNO staat hen daarin bij met expertise van onder meer technologieën, circulariteit, businessmodellen en wet- en regelgeving in de vorm van een op maat gemaakte TNO Green Print.

Energietransitie groeiende samenwerking overheid en industrie

Informatietype:
Insight
4 juli 2022

De industrie moet veel sneller verduurzamen. Weliswaar is deze sector er tussen 1990 en 2020 in geslaagd de uitstoot van CO2 ten minste met 25% te verminderen, maar in absolute getallen gaat het nog steeds om tientallen megatonnen per jaar. In het Klimaatakkoord hebben overheid en bedrijfsleven afspraken gemaakt de emissies verder te reduceren. Als innovatie- en kennis partner ondersteunt TNO ministeries, provincies, gemeenten en regio’s effectief beleid te voeren. Ook brengen we publieke en private partijen bij elkaar om de versnelling te realiseren. Daarvoor ontwikkelt TNO Green Prints:
een blauwdruk met oplossingen voor het vergroenen van de industrie.

Zo vormen we nieuwe waardeketens voor circulaire economie

Informatietype:
Insight
4 juli 2022

De transitie van fossiele naar duurzame grondstoffen raakt de hele keten van chemische industrie, toeleveranciers, afvalbranche tot eindgebruikers. Geen partij kan het zich veroorloven stil te zitten dan wel voor zichzelf optimale oplossingen te zoeken. De hele keten moet van lineair naar circulair en het liefst in een veel hogere versnelling. Hoe eerder bedrijven hiermee beginnen, hoe beter de doelstellingen voor een duurzame industrie zijn te realiseren.

Ambities Nederland voor waterstof en groene chemie komen in versnelling

Informatietype:
Nieuws
1 juli 2022
Tijdens de 4e bestuurlijke rondetafel ‘Waterstof en Groene Chemie’ zijn verdere afspraken gemaakt over de opschaling van technologie en de intensivering van onderzoek en innovatie.

Industriële transformatie

Informatietype:
Artikel

We ondersteunen de overheid en industrie bij beslissingen om de industriële energietransitie schoon, betaalbaar en haalbaar te houden.