Digitale Soevereiniteit

• GPT-NL is door TNO ontwikkeld in samenwerking met SURF en het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en is het eerste nationale open taalmodel van Nederland.
• Doel: een volledig transparant en betrouwbaar Nederlandstalig basismodel, gericht op de Nederlandse taal en maatschappelijke context.
• Verantwoorde impact: GPT-NL is volledig ontwikkeld via rechtmatige datasamenwerkingen en voldoet 100% aan de Europese auteursrecht- en privacywetgeving. Daarmee draagt het bij aan de digitale soevereiniteit van publieke instellingen en bedrijven.

• Future Network Services (FNS) brengt onder leiding van TNO meer dan 70 partners samen om de Nederlandse en Europese capaciteiten voor 6G, de volgende generatie mobiele netwerken, te versterken.
• Doel: voortbouwen op Europese sterktes in connectiviteit, halfgeleiders, AI-gestuurde netwerken en toepassingen waarmee sterke technologieposities en nieuwe economische kansen ontstaan.
• Verantwoorde impact: versterkt digitale soevereiniteit door strategische posities op te bouwen in kritieke 6G-technologieën en tegelijkertijd interoperabiliteit en portabiliteit te verbeteren. Dit helpt afhankelijkheden en leveranciersgebondenheid te verminderen.

• Binnen ECOFED ontwikkelt TNO samen met partners een Europees raamwerk voor cloud- en edgediensten, waardoor meerdere aanbieders als onderdeel van een interoperabel ecosysteem kunnen opereren.
• Doel: organisaties in staat stellen clouddiensten van verschillende aanbieders te combineren en ertussen te wisselen, wat de flexibiliteit en keuzevrijheid op de Europese cloudmarkt vergroot.
• Verantwoorde impact: maakt digitale soevereiniteit praktisch toepasbaar door interoperabiliteit en portabiliteit te verbeteren, leveranciersgebondenheid te verminderen en de positie van Europa op het gebied van cloudinfrastructuur te versterken.

Het is het vermogen weloverwogen keuzes te maken over kritieke digitale technologieën, data en infrastructuur en naar die keuzes te handelen. Het betekent niet dat elke afhankelijkheid moet worden weggenomen of dat we alles zelf moeten bouwen. Het gaat erom te begrijpen waar afhankelijkheden aanvaardbaar zijn, waar ze strategische risico's veroorzaken en waar meer controle, sterkere capaciteiten of geloofwaardige alternatieven nodig zijn. Dit vergroot de weerbaarheid en schept tegelijkertijd kansen voor innovatie en concurrentiekracht op lange termijn.

Nee. De herkomst van technologie is relevant, maar niet het enige criterium. Organisaties moeten ook beoordelen wie de technologie beheerst, wie toegang kan krijgen tot de data, hoe eenvoudig systemen kunnen worden aangepast of verplaatst en of er alternatieven beschikbaar zijn. Open standaarden, interoperabiliteit en portabiliteit kunnen keuzevrijheid behouden, terwijl Europese organisaties actief blijven op mondiale markten en deelnemen aan internationale technologische ecosystemen.

De digitale stack maakt inzichtelijk hoe technologieën zoals halfgeleiders, connectiviteit, cloud, data-infrastructuur, AI, software en applicaties van elkaar afhankelijk zijn. Door deze lagen in kaart te brengen, worden strategische afhankelijkheden, bestaande sterktes en kansen voor innovatie zichtbaar. Dit biedt een praktische basis om te bepalen waar meer controle, alternatieve oplossingen of gerichte investeringen het grootste verschil kunnen maken.

Digitale technologieën ontwikkelen zich niet los van elkaar. Cloudinfrastructuur is afhankelijk van connectiviteit en chips, AI steunt op rekenkracht, data en cloud, en applicaties bouwen voort op capaciteiten in meerdere lagen. Het doel is daarom niet om elke laag van de stack te beheersen. Het gaat erom Nederlandse en Europese sterktes te benutten en deze strategisch over de verschillende lagen heen te verbinden, waarbij onderzoeks-, ontwikkelings- en investeringscapaciteit wordt gericht op de gebieden waar die de meeste impact kan hebben.

Een goed vertrekpunt is om de technologieën en leveranciers achter kritieke processen in kaart te brengen. TNO gebruikt hiervoor het concept control points: strategische posities in digitale waardeketens van waaruit partijen invloed kunnen uitoefenen op toegang, standaarden, datastromen of marktontwikkeling. Door deze punten te identificeren, kunnen organisaties bepalen waar aanvullende waarborgen, capaciteiten, alternatieven of investeringen de meeste waarde hebben.

Interoperabiliteit en portabiliteit maken keuzevrijheid praktisch uitvoerbaar. Ze maken het eenvoudiger om technologieën te combineren, data en applicaties te verplaatsen en van leverancier te wisselen zonder onnodig afhankelijk te worden van gesloten, leveranciersspecifieke architecturen. Dit schept meer ruimte voor concurrentie en innovatie en ondersteunt de ontwikkeling van open Europese cloud- en data-ecosystemen.

Met data spaces kunnen organisaties samenwerken en waarde uit data creëren, terwijl zij zeggenschap houden over het gebruik ervan. Deelnemers kunnen bepalen met wie zij data delen, voor welk doel en onder welke voorwaarden. Zo gaan datadeling en datasoevereiniteit hand in hand. TNO draagt hieraan bij door technologie, governance, interoperabiliteit, bedrijfsmodellen en verantwoord datagebruik samen te brengen.

Digitale soevereiniteit kan alleen op grote schaal worden gerealiseerd als strategische ambities en commerciële realiteit elkaar versterken. Publiek beleid kan de voorwaarden scheppen voor meer weerbaarheid, keuzevrijheid en strategische autonomie, terwijl bedrijven behoefte hebben aan concurrerende oplossingen, levensvatbare markten en mogelijkheden om waarde te creëren. Door deze perspectieven te verbinden, kunnen innovatie en investeringen worden gericht op gebieden waar Europese capaciteiten zowel de strategische autonomie als de concurrentiekracht op lange termijn versterken.

Het versterken van digitale soevereiniteit vereist samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid, kennisinstellingen en onderwijs. Als onafhankelijke organisatie voor toegepast onderzoek verbindt TNO deze perspectieven en helpt het partners de stap te zetten van inzicht in afhankelijkheden naar de ontwikkeling van concrete alternatieven en capaciteiten.