Soort project:
Project
Thema:
Biobased bouwmaterialen
Circulair en industrieel bouwen

CARBON: CO2-arm renoveren met biobased isolatiemateriaal

Status

2025 - 2028

Partners

Holland Houtland, Efectis Nederland, Takkenkamp en meer

Nederland moet 2,5 miljoen woningen verduurzamen. Biobased isolatiematerialen zijn hiervoor technisch geschikt, maar worden nog nauwelijks toegepast. In project CARBON ontwikkelt TNO met 14 partners biobased isolatieoplossingen die betaalbaar, betrouwbaar en schaalbaar zijn. Zo versnellen we de transitie naar CO2-arm renoveren.

Drempels weg voor biobased isoleren

Om de klimaatdoelen te halen moeten we 2,5 miljoen bestaande woningen veel sneller en duurzamer isoleren. Biobased materialen zoals karton, biopolymeren, hennep en stro hebben bewezen isolerende eigenschappen. Gebouwbeheerders, installateurs, isolatiebedrijven en toeleveranciers willen er graag mee aan de slag, maar durven nog geen garanties te geven op de toepassing ervan in renovatieprojecten.

Dat remt woningeigenaren en vastgoedbeheerders, zoals woningcorporaties, om voor biobased te kiezen. Als we deze drempels wegnemen, kunnen biobased isolatieoplossingen hun volledige potentieel waarmaken in de strijd tegen CO2-uitstoot en het woningentekort.

CO2-arm renoveren met biobased oplossingen voor na-isoleren

In project CARBON bundelen 15 partijen hun expertise om binnen 3 jaar schaalbare biobased isolatieoplossingen te ontwikkelen voor de Nederlandse renovatiemarkt. We concentreren ons op toepassingen in vloeren, gevels en daken, maar wel met een brede scope. Van het aanbrengen van isolerende voorzetwanden en spouwmuurisolatie tot prefab isolatieoplossingen.

We onderzoeken hoe de materialen zich gedragen onder praktijkomstandigheden en op langere termijn. We meten onder andere de invloed van vocht, ventilatie en installatiewijze op de isolatiewaarde. Ook onderzoeken we brandveiligheid, bouwfysische prestaties, kosten en de randvoorwaarden voor garanties.

Door nauwkeurige monitoring en data-analyse ontstaan inzichten die nodig zijn om deze materialen op grote schaal toe te passen. Dit zal leiden tot een toename in het gebruik van biobased isolatiematerialen en daardoor duurzamere isolatieoplossingen voor de woningeigenaren en de installateurs.

2,5 miljoen woningen sneller verduurzaamd

CARBON resulteert in nieuwe isolatietoepassingen die technisch, economisch en praktisch haalbaar zijn. Het project geeft inzicht in de milieuprestaties van biobased materialen en levert richtlijnen voor ontwerp, toepassing en installatie. Door kennisdeling en demonstratieprojecten groeit het vertrouwen in biobased isoleren, zowel bij leveranciers als gebruikers. De inzichten zijn ook toepasbaar op nieuwbouw.

Dit onderzoeksproject is mede mogelijk gemaakt door RVO en wordt uitgevoerd met de MOOI-subsidie van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

Partners

Bij project CARBON zijn partijen betrokken uit de volledige renovatieketen:

  • TNO (met Holland Houtland en Efectis Nederland) leidt het consortium en is met Wageningen Food and Biobased Research inhoudelijk verantwoordelijk. Insula Certificatie ondersteunt de productontwikkelaars in voorbereidingen voor certificering.
  • Productontwikkelaars en installateurs (Takkenkamp, Reimarkt, CircuSol Insulation, Isolatietechniek Brabant, ISOplusparels, Prefab Isolatie Nederland, GreenInclusive, Houkesloot Prefab BV, Vereniging Circulair Friesland, lab03 architecten, CHRITH Architects, Klomp Daktechniek en Warmteplan) vertalen de opgebouwde kennis en praktijkervaring naar biobased isolatieproducten en werkwijzen.
  • Co-makers en woningcorporaties leveren feedback op de ontwikkelde concepten en stellen locaties beschikbaar voor demonstratieprojecten.

Resultaten

Ben je benieuwd waar het consortium nu staat met de ontwikkelingen? Op www.hollandhoutland.nl vind je statusupdates en daar delen we de resultaten.

Ontdek TNO BioBuilt

TNO BioBuilt ondersteunt bouwpartners met kennis en faciliteiten om circulaire, biobased bouwmaterialen op te schalen en zo de bouw CO₂-neutraal te maken. Werk mee aan experimentele productie van bouwmaterialen en -constructies.

Lees meer

Biobased isoleren in de praktijk

Deze voorbeelden laten zien dat biobased isoleren de toekomst heeft.

Isolatiebedrijf Isolatietechniek Brabant doet ervaring op met de toepassing van biobased isolatie. Vanuit hun ervaring als toepassend bedrijf werken zij met producenten samen aan de werkvoorschriften voor de toepassing van biobased isolatiematerialen. Daarnaast nemen ze deel aan de werkgroep ‘Beoordelingsrichtlijn (BRL) platte daken’ dat de voorwaarden voor toepassing van biobased isolatie onder platte daken onderzoekt.

Afgekeurde papier en kartonrollen krijgen een tweede leven als duurzaam isolatiemateriaal. Dankzij de vormflexibele structuur sluit het materiaal naadloos aan in vloeren, wanden en daken, zowel horizontaal als verticaal. Dit maakt het breed toepasbaar voor nieuwbouw en renovatie. In het CARBON traject optimaliseert en test CircuSol Insulation de productsamenstelling. Daarnaast onderzoekt CircuSol Insulation de inbedding van Circufloc in prefab productielijnen om de kosten en milieu-impact te verlagen.

lab03 architecten en CHRITH Architects verzamelen internationale voorbeelden van de toepassing van biobased isolatie bij de renovatie van meerlaagse woongebouwen. De afwegingen en technische details van deze voorbeelden worden nauwkeurig gedocumenteerd en dienen als inspiratie voor de gehele bouwsector. Om te onderzoeken of buitenlandse voorbeelden ook in de Nederlandse context veilig toegepast kunnen worden, heeft TNO voor de betreffende projecten WUFI-analyses uitgevoerd. Deze analyses geven inzicht in het hygrothermische gedrag van de geselecteerde projecten.

Prefab Isolatie Nederland meet via een 3D-scan de woning in en maakt de isolatiepanelen exact op maat in de fabriek. Die panelen bestaan uit biobased materialen zoals houtwol, hennep of vlas. Door de precisie ontstaat een naadloze isolatielaag zonder koudebruggen. De montage is snel en met minimale CO2-uitstoot en veroorzaakt weinig overlast. In het MOOI CARBON traject optimaliseren zij het inmeetproces, de productie en de installatieprocessen.

Isolatiebedrijf Takkenkamp ontwikkelt een isolatiesysteem waarmee biobased isolatie ingeblazen kan worden in daken en onder vloeren. In het MOOI CARBON traject onderzoeken en optimaliseren zij de bouwfysische eigenschappen van dit systeem.

Traditionele dakbedekking voor platte daken wordt gemaakt van bitumen en PVC. De productie gaat gepaard met aanzienlijke CO2-uitstoot en op termijn dreigt een tekort aan bitumen. Klomp Daktechniek onderzoekt daarom, naast biobased dakisolatie, ook de toepassing van volwaardig biobased dakbedekking. Ook Klomp Daktechniek neemt deel aan de werkgroep ‘BRL platte daken'.

Prefab ontwikkelaar Houkesloot en biobased bouwproducten producent Green Inclusive werken samen aan de ontwikkeling van een prefab dakopbouw met biobased isolatie van lokale hennepvezel. In het MOOI CARBON traject onderzoeken en optimaliseren zij de bouwfysische eigenschappen van het systeem, in samenwerking met Insula en TNO, ter voorbereiding op certificering.

Warmteplan is al 35 jaar specialist in de toepassing, levering en plaatsing van biobased isolatiematerialen. Met hun jarenlange expertise onderzoeken zij binnen het MOOI CARBON-traject hoe ze hun inblaastechnieken kunnen versnellen en efficiënter en voordeliger kunnen verwerken. Daarnaast onderzoeken ze het vochtgedrag van biobased isolatiematerialen en het vereenvoudigen van na-isolatie van Opstalan dakplaten. Daarmee ontwikkelen ze duurzame betaalbare biobased oplossingen voor monumentale panden, complexe woningen en woningen vanaf 1975.

ISOplusparels.nl is producent van Bioparels®, 100% biobased ePLA-isolatieparels voor duurzame spouwmuurisolatie en bodemisolatie. Bioparels® zijn gemaakt van biobased PLA en vormen een innovatief alternatief voor traditionele isolatiematerialen. Binnen het MOOI CARBON-traject werkt ISOplusparels.nl aan verdere opschaling en optimalisatie van de bouwfysische prestaties van biobased isolatie met Bioparels®.

Vereniging Circulair Friesland zet haar kennis, ervaring met biobased innovatie bij MKB bedrijven en haar netwerk in om de andere consortiumpartners te ondersteunen. Zo gebruikt ze haar netwerk en ervaring om de toepassende en ontwikkelende partners te ondersteunen bij het vinden van (pilot)projecten. Dit doet Vereniging Circulair Friesland in het bijzonder in de samenwerking met Houkesloot en Green Inclusive, dat onder de Friese Hennepvezeldeal wordt ontwikkeld.

Reimarkt brengt met een marktonderzoek de barrières bij woningcorporaties en ketenpartijen voor toepassing van biobased isolatiematerialen in kaart. Daarnaast zetten zij hun netwerk en ervaring in om de toepassende en ontwikkelende partners te ondersteunen bij het vinden van (pilot)projecten.

Samenwerken?

Voor de praktijktesten in CARBON zoeken we partijen die pilotlocaties beschikbaar kunnen stellen, nieuwe producten willen uitproberen of willen deelnemen aan kennisdeling. Door mee te doen werk je actief mee aan de transitie naar circulair bouwen en isoleren. Neem contact met ons op als je wilt aansluiten.