AI met gevoel voor onze taal en context: DPG Media test GPT-NL op de redactie

AI als ondersteuning van journalistiek vakmanschap

Generatieve AI kan redacties helpen bij uiteenlopende werkzaamheden, zodat journalisten meer ruimte houden voor hun kerntaak: het maken van kwalitatieve journalistiek. Maar zodra AI niet alleen routinetaken uitvoert en ook een rol krijgt in het bewaken van taal en kwaliteit, worden nuance en context essentieel. Een model moet dan niet alleen begrijpen wat er staat, maar ook aanvoelen hoe een specifieke titel schrijft en welke journalistieke keuzes daarbij passen.

Dat is precies het terrein waarop DPG Media de mogelijke waarde van GPT-NL verkent. Het Nederlandse taalmodel wordt ontwikkeld met Nederlandse en Vlaamse data en is bedoeld voor toepassingen waarin lokale taal, context en waarden belangrijk zijn. Voor een mediabedrijf speelt daarnaast digitale soevereiniteit een steeds grotere rol. Nieuwsorganisaties willen grip houden op hun technologie, data en intellectueel eigendom, zeker nu generatieve AI ook het traditionele verdienmodel van de journalistiek raakt.

Jona Zuiver, AI Business Partner voor de nieuwsmedia en magazines van DPG Media in Nederland en België, is betrokken bij de verkenning. Hij ziet erop toe dat nieuwe AI-toepassingen voldoen aan juridische en ethische richtlijnen en helpt redacties de technologie veilig en zinvol in te zetten.

Van artikel naar sterke nieuwskop

In de eerste fase van de feasibility study staat het genereren van nieuwskoppen centraal. Dat lijkt een overzichtelijke opdracht, maar in de praktijk komt er veel bij kijken. Een goede kop vat niet alleen de feiten samen. De titel moet de essentie van het verhaal raken, aansluiten bij de toon van het medium en de lezer uitnodigen om verder te lezen, zonder te vervallen in overdrijving of clickbait.

“Een goede titel is een essentieel onderdeel van een artikel”, zegt Zuiver. “Een eindredacteur moet breed denken en meerdere varianten testen. AI kan daarbij ondersteunen én uitdagen.” Juist een model dat is getraind op Nederlandse en Vlaamse taaldata kan mogelijk beter aansluiten bij de journalistieke context. Internationale modellen zijn de afgelopen jaren sterk verbeterd, maar leveren soms nog formuleringen die vertaald aanvoelen of sterk zijn beïnvloed door Amerikaans taalgebruik.

De eerste tests laten zien dat een bruikbaar model niet vanzelf ontstaat. Bij de start moest GPT-NL nog leren hoe het de opdracht precies moest interpreteren. Inmiddels genereert het model meerdere kopvarianten, die verder kunnen worden beoordeeld en verfijnd. Daarbij wordt onder meer gekeken naar variatie, de juiste weergave van citaten en de mate waarin een kop past bij het artikel. Redacteuren van twee DPG-titels voeren aan het einde van deze fase een kwalitatieve evaluatie uit.

Een extra paar ogen met de AI-eindredacteur

De tweede toepassing gaat verder: een AI-eindredacteur die tijdens het schrijven en redigeren meekijkt. Deze assistent kan bijvoorbeeld signaleren dat een zin te lang of te complex is, voorstellen doen om die op te splitsen en controleren of afkortingen correct zijn geschreven. De journalist houdt de regie, terwijl het model fungeert als een extra paar ogen.

De uitdaging zit vooral in de verschillen tussen mediamerken. Een artikel voor de Volkskrant volgt andere taal- en stijlregels dan een Vlaamse nieuwstitel. De AI-eindredacteur moet daarom veelvoorkomende stijlproblemen herkennen en suggesties doen die passen bij het specifieke medium. Daarvoor moet het model niet alleen de inhoud begrijpen, maar ook de redactionele identiteit van een titel.

Onafhankelijkheid en transparantie

De belangstelling voor GPT-NL gaat daarmee over meer dan technische prestaties. DPG Media beheert verschillende nieuwsmerken, elk met een eigen identiteit. Onafhankelijkheid zit volgens Zuiver in het DNA van het bedrijf. “Daarbij hoort ook transparantie richting lezers over de technologie die wordt gebruikt en de waarden die daaraan ten grondslag liggen. Dat is extra belangrijk nu het vertrouwen in nieuws en media onder druk staat.”

DPG Media droeg via branchevereniging NDP Nieuwsmedia al bij aan GPT-NL door trainingsdata beschikbaar te stellen. Meer dan dertig landelijke en regionale nieuwsmedia openden hun archieven voor het trainen van het model. Een deel van eventuele opbrengsten vloeit terug naar de auteursrechthebbenden. Volgens Zuiver kwam de bijdrage vooral voort uit een gedeelde overtuiging: werken aan een taalmodel dat rekening houdt met Nederlandse en Vlaamse journalistiek en de positie van makers.

Gericht verbeteren, meetbaar maken

De feasibility study loopt tot eind januari 2027. DPG Media en TNO onderzoeken daarin niet alleen wat GPT-NL kan, maar vooral hoe criteria voor goede nieuwskoppen en redactionele ondersteuning concreet en meetbaar kunnen worden gemaakt. Op basis daarvan wordt het model verder afgestemd op de geselecteerde taken.

Het doel is niet om één model voor alle werkzaamheden te ontwikkelen. Internationale modellen hebben door hun schaal, investeringen en brede inzetbaarheid een duidelijke voorsprong. De kracht van GPT-NL kan juist liggen in goed afgebakende toepassingen waarin taalnuance, journalistieke kwaliteit en controle doorslaggevend zijn. Als het model aantoonbaar beter aansluit bij de dagelijkse redactiepraktijk, levert dat niet alleen efficiëntere ondersteuning op, maar versterkt het ook de autonomie van nieuwsorganisaties.

Headerbeeld: DPG Media