blik op de toekomst

Burger steeds belangrijker in opsporing

19 december 2018 • 4 min leestijd

Van Whatsapp-buurtgroep tot Bellingcat. De politie ziet een belangrijke rol weggelegd voor burgers bij het opsporingswerk. TNO’er Arnout de Vries adviseert de politie over burgerparticipatie. Want aan burgeropsporing zitten haken en ogen.

De burger is altijd belangrijk geweest bij de opsporing. De politie krijgt van oudsher veel tips van mensen die iets verdachts hebben gezien. Burgers zetten vaak een zaak in beweging. Maar de laatste vijf tot tien jaar is het karakter van burgeropsporing veranderd. “Dankzij internet en bijvoorbeeld Google kan de burger veel meer zelf uitzoeken dan in het verleden,” zegt De Vries. “En daarbij zijn opsporingsmiddelen die voorheen alleen door de politie gebruikt werden nu ook voor particulieren beschikbaar. Van infraroodcamera’s tot professionele recherchesoftware.”

De resultaten van dat eigen speurwerk zijn soms verbluffend. Het mooiste voorbeeld is Bellingcat, een groep online onderzoekers, die niet alleen allerlei nieuws over de aanslag op vlucht MH17 vond, maar ter plekke ook sporen veiligstelde. Hun bevindingen hielpen de Nederlandse autoriteiten bij het onderzoek naar de ramp en de schuldvraag.

Meer dan ogen en oren

Maar burgeropsporing kent ook risico’s. Opsporing kan bijvoorbeeld overgaan in eigenrichting. Denk daarbij aan (vermeende) pedoseksuelen die door burgers eerst worden getraceerd en vervolgens gemolesteerd. En waar liggen de grenzen van wat toelaatbaar is? Is het wenselijk dat burgerwachten een verdachte met eigen auto’s klemrijden? En als burgers zeggen te weten waar een vermist persoon begraven ligt – zoals recent bij de al decennia vermiste Willeke Dost – moet de politie daar dan in de grond gaan spitten?

Van Amerongen: “Burgers zijn dankzij nieuwe technologische ontwikkelingen méér dan ogen en oren voor de politie. Ze hebben ook denkkracht en kennis”

Directeur opsporing Wim van Amerongen ziet deze risico’s in, maar is toch positief over burgeropsporing. “De ontwikkeling is sowieso niet tegen te houden”, zegt hij. “Dus dan kan de politie er maar beter op inspelen en proberen het in goede banen te leiden. Burgeropsporing hoort bij de verdere horizontalisering van de samenleving. Burgers hebben een veel grotere zelfredzaamheid, stelt Van Amerongen. Vanuit deze zelfredzaamheid en nieuwe technologische ontwikkelingen zijn burgers meer dan ogen en oren voor de politie.”

Nieuwe apps

Als burgers ergens bij betrokken zijn, dan is het bij vermissingszaken. Bij de verdwenen jongetjes Ruben en Julian (2013) werd voor het eerst massaal meegezocht via sociale media. De politie onderkent de mogelijkheden van Twitter en Facebook bij zoekacties, maar ziet ook de noodzaak deze vorm van burgeropsporing te ondersteunen. Daarom is de app Sarea ontwikkeld. Die ondersteunt burgers als ze zelf een zoekactie willen starten naar een vermist persoon. Zo deelt de politie via de app belangrijke kennis over de basisprincipes van zoekacties, adviseert ze in het bepalen van het zoekgebied en helpt ze bij het coördineren van allerlei goedbedoelde zoekacties. Via GPS kan een coördinator zien waar Sarea-gebruikers gezocht hebben en of er iets gevonden is. Deelnemers kunnen foto’s uploaden en chatten met een coördinator.

De Vries: “Er spelen ook ethische vragen. Burgers die meezoeken naar vermiste personen, kunnen hele nare dingen zien”

Van Amerongen: “Onlangs hebben we de app getest. Daar leren we veel van. In een geënsceneerde vermissing zagen we bijvoorbeeld dat deelnemers allerlei bewijsmateriaal met hun blote handen oppakten. Ze beseften niet dat ze daarmee mogelijk sporen vernietigden.” De Vries: “Er spelen ook ethische vragen. Burgers die meezoeken naar vermiste personen, kunnen hele nare dingen zien. In het ergste geval is dat een lijk. Daar moet de politie deelnemers op voorbereiden.”

Sherlock Holmes

Een stap verder dan de app Sarea gaat de Sherlock-app, die politie ook samen met TNO ontwikkelt. Met deze app kunnen burgers hun eigen opsporingsdossier starten. Is er bij je ingebroken, dan helpt Sherlock je om belangrijk informatie (braaksporen, mogelijk scenario en motief) vast te leggen. Heb je de dader gezien, dan kun je met de app zelf een compositietekening maken of gemaakte beelden toevoegen. Uiteindelijk deelt de burger zijn dossier met de politie om een samenwerking in gang te zetten. Daarbij koppelt de politie steeds terug hoe het politieonderzoek vordert.

De Vries: “Burgers die zelf met opsporing bezig zijn, snappen dankzij de app beter hoe een misdrijf heeft kunnen gebeuren”

De Vries: “Burgers die zelf met opsporing bezig zijn, snappen dankzij de app beter hoe een misdrijf heeft kunnen gebeuren. We denken dat preventietips van de politie hierdoor beter begrepen worden en ook meer impact hebben.” Op dit moment is de Sherlock-app nog een prototype en niet daadwerkelijk in gebruik. TNO hoopt deze innovatieve app samen met politie verder te ontwikkelen.

Scientist on the job

TNO’er Arnout de Vries werkt als ‘scientists on the job’ – een wetenschapper die zijn kennis toepast in een praktische omgeving – nauw samen met de nationale politie. De Vries is gespecialiseerd in online criminaliteit en samenwerkingsverbanden. Hij schreef in 2014 samen met rechercheur Frank Smilda het boek ‘Social media: het nieuwe DNA’ met als ondertitel: ‘Do it yourself police’. De Vries: “Burgeropsporing is door recherche en openbaar ministerie nu op de landelijke agenda gezet. TNO ontwikkelt met de politie een gereedschapskist voor burgers en professionals, maar we kijken ook naar juridische en ethische aspecten. Doel is dat we het denken over burgeropsporing inbedden in de denk- en werkwijze van politie en justitie.” Volgens De Vries is het klimaat in Nederland daarvoor gunstig. “Dat komt omdat wij hier nog een relatief groot vertrouwen hebben in de overheid. Burgers die dat vertrouwen niet hebben, zullen niet snel bereid zijn met de politie samen te werken.”

Samenwerking Politie-TNO

Voortschrijdende digitalisering, de toenemende beschikbaarheid van informatie en nieuwe vormen van criminaliteit dagen de politieorganisatie voortdurend uit tot innoveren. Om in te spelen op deze veranderingen, werkt de politie samen met kennisintensieve organisaties die thuis zijn in deze technologische en sociale vraagstukken. TNO is hierbij een belangrijke partner voor de politie.

Meer weten? Neem contact op.

Lees onze whitepaper 'Zonder regie is Nationale Veiligheid kwetsbaar'

Download
feiten & cijfers

TNO heeft positieve impact op bedrijvigheid

14 nov '19 - 3 min
De missie van TNO is het verbinden van mensen en kennis om zo innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn van de samenleving duurzaam... Lees meer
blik op de toekomst

Hoe vind je onvindbare veroordeelden? QUIN kan helpen

7 okt '19 - 4 min
In totaal zijn er zo’n 11.000 ‘onvindbare veroordeelden’ in Nederland. Dit zijn mensen die veroordeeld zijn en (een deel van) hun straf nog moeten uitzitten. Om... Lees meer
op de werkvloer

Reservisten pakken hun rol

12 aug '19 - 5 min
Met de voeten in de klei. Voor de reservisten van TNO is het meer dan een uitdrukking. Op de loonlijst bij de landmacht, luchtmacht, marine of marechaussee draaien... Lees meer
verhaal van de klant

TNO en opsporingsdiensten schijnen licht op het dark web

1 mei '19 - 4 min
Criminelen wanen zich anoniem en dus veilig op het dark web. Maar met hulp van TNO krijgt de overheid steeds meer grip op dit afgeschermde deel van het internet.... Lees meer
blik op de toekomst

Podcast Insights #12 – Autonome wapens of menselijke controle?

25 mrt '19 - 1 min
De oorlogsindustrie heeft al meerdere revoluties meegemaakt; buskruit, kanonnen, vuurwapens tot aan kernwapens. Nu staan we voor een nieuwe revolutie namelijk autonome... Lees meer

VOLG TNO OP SOCIAL MEDIA

blijf op de hoogte van ons laatste nieuws, vacatures en activiteiten

Op TNO.nl maken we gebruik van cookies. De daarin opgeslagen informatie kan bij een volgend bezoek weer naar onze servers teruggestuurd  worden.