Energiehulp en woningrenovaties leveren gezondheidswinst op voor kwetsbare bewoners

Energiearmoede is ook gezondheidsvraagstuk

Energiearmoede heeft gevolgen voor zowel de financiële situatie van huishoudens als de gezondheid en het welzijn. Een koud, vochtig of slecht geventileerd huis kan leiden tot luchtwegklachten, stress, slaapproblemen en verergering van bestaande aandoeningen. Eerder onderzoek liet zien dat energiehulp en woningrenovatie naast een daling van energieverbruik en energiekosten, ook samengaan met gezondheidswinst, zoals lagere zorgkosten en minder medicijngebruik. Het nieuwe onderzoek gaat echter in op de effecten van deze interventies bij doelgroepen die extra kwetsbaar zijn voor energiearmoede en de daarmee gepaard gaande gezondheidsproblematiek.

Kwetsbare groepen profiteren het meest

De analyse van TNO is gebaseerd op gegevens van 1171 bewoners die energiehulp ontvingen en 255 bewoners in gerenoveerde woningen. TNO koppelde die gegevens aan CBS-microdata over onder meer zorgkosten binnen de basisverzekering, medicatiegebruik voor astma/COPD, reuma/artrose, slaapproblemen en angst/depressie en demografische kenmerken.

Daaruit blijkt dat juist groepen die relatief kwetsbaar zijn voor de gevolgen van energiearmoede gezondheidsvoordeel ervaren. Bij kinderen nemen farmaciekosten af en daalt het gebruik van astmamedicatie wanneer zij in energiearmoede leven. Bij ouderen dalen de huisartskosten en neemt het gebruik van slaap-, astma- en reumamedicatie af.

Vrouwen in energiearmoede hebben lagere zorgkosten en maken minder gebruik van reuma- en ggz-medicatie. Ook bij bewoners met een migratieachtergrond zijn positieve gezondheidseffecten te zien, mede doordat laagdrempelige ondersteuning en renovaties bijdragen aan een gezonder binnenklimaat en betere toegang tot hulp.

Gerichter kijken binnen huishoudens

Het onderzoek laat zien dat de effecten van energiearmoede en van interventies daartegen binnen een huishouden sterk kunnen verschillen. Arianne van der Wal, onderzoeker energiearmoede bij TNO: “In beleid en monitoring worden huishoudens nog vaak als een geheel benaderd, terwijl bewoners uiteenlopende gezondheidsrisico’s en leefomstandigheden hebben.

Kinderen zijn bijvoorbeeld extra gevoelig voor een ongezond binnenklimaat met kou, vocht en schimmel, terwijl ouderen vaker kwetsbaar zijn door chronische aandoeningen of een hogere zorgbehoefte.

Vrouwen kunnen door de combinatie van inkomensongelijkheid en zorgtaken extra druk ervaren vanwege energiearmoede. Bij hen leidt dat vaker tot meer mentale en fysieke gezondheidsklachten.

Bewoners met een migratieachtergrond lopen soms tegen drempels aan in de toegang tot ondersteuning. Juist daarom is het belangrijk om meer oog te hebben voor verschillen tussen bewoners, zodat ondersteuning beter aansluit bij hun specifieke situatie.”

Samenwerking tussen zorg en energie

Volgens TNO vragen de uitkomsten om gerichtere monitoring, meer aandacht voor kwetsbare groepen in de uitvoering van energiehulp en een sterkere samenwerking tussen het zorg- en energiedomein. Zorgprofessionals, gemeenten, woningcorporaties, scholen en ander partijen in een wijk kunnen een belangrijke rol spelen in het vroeg signaleren van problemen en het gericht doorverwijzen van bewoners.

“Denk aan huisartsen of wijkverpleegkundigen die gezondheidsklachten herkennen die samenhangen met kou of vocht in huis”, zegt Van der Wal, “of scholen en buurtorganisaties die sneller zicht hebben op gezinnen die ondersteuning nodig hebben.

We zijn bij TNO het project ‘Gezond Wonen op Recept’ gestart. Daarin bekijken hoe de koppeling tussen het zorg- en energiedomein er in de praktijk uit kan zien. In het project zijn we samen met vijf gemeenten pilots gestart waarin zorgprofessionals energiehulp of een verduurzaming kunnen aanvragen voor een cliënt. Het doel is om uiteindelijk te komen tot een schaalbare aanpak voor heel Nederland.”

* Bij woningrenovaties zijn alleen de zorgkosten bekeken, omdat de steekproef te klein was om te kijken naar het medicatiegebruik.