Opeenstapeling knelpunten remt groei Nederlandse techstart-ups

Dat blijkt uit nieuw onderzoek van TNO in opdracht van NXTGEN Hightech (pdf) naar de opschaling van tech start-ups in Nederland. Onderzoekers vergeleken het Nederlandse ecosysteem met dat van onder meer de Verenigde Staten, China en Singapore. Ook onderzochten ze de uitdagingen binnen bedrijven, onder andere door interviews met ondernemers van tech start/scale-ups LeydenJar, VitalFluid en SandGrain.

Nederland blijft achter

De internationale vergelijking laat zien dat Nederland moeite heeft start-ups snel te laten doorgroeien. Amerikaanse bedrijven komen bovendien vaker en sneller tot vervolgfinanciering: 39 procent zet de stap van een Series A- naar een Series B-ronde, tegenover 24 procent in Nederland (zie figuur 1). Europese bedrijven doen gemiddeld 5,8 jaar over dit proces, Amerikaanse bedrijven 2,3 jaar.

China en Singapore laten zien dat gericht overheidsbeleid groei kan versnellen. China combineert forse investeringen in strategische technologieën met een enorme thuismarkt; Singapore zet vooral in op de ontwikkeling en het aantrekken van talent. De onderzoekers benadrukken dat Nederland en Europa qua bestuurlijke situatie en intrinsieke kenmerken, zoals bevolkingsgrootte, verschillen van China en de VS en hun aanpak dus niet één op één kunnen kopiëren. Het maakt wel duidelijk welke voorwaarden belangrijk zijn voor snelle groei. Europa moet daarin een eigen manier vinden die werkt.

Knelpunten versterken elkaar

Nederlandse start-ups krijgen tijdens hun groei te maken met meerdere obstakels tegelijk. Zij hebben bijvoorbeeld groeikapitaal nodig, maar tegelijkertijd ook technisch talent, geschikte testlocaties en productieruimte, vergunningen en voldoende ruimte op het stroomnet. Ontbreekt één of een combinatie van deze voorwaarden, dan loopt opschaling vertraging op of komt het zelfs tot stilstand. Interne factoren spelen ook een rol. Veel techbedrijven zijn sterk in technologieontwikkeling, maar moeten tijdens de groeifase nieuwe vaardigheden opbouwen op het gebied van productie, verkoop, leiderschap en marktontwikkeling. Het succes hangt daarom niet alleen af van goede technologie, maar ook van het vermogen om innovaties snel te vertalen naar producten en diensten en deze op de markt te brengen.

Vertraging zichtbaar in de praktijk

De geïnterviewde bedrijven herkennen deze uitdagingen. Batterijontwikkelaar LeydenJar liep ongeveer een jaar vertraging op doordat een benodigde elektriciteitsaansluiting voor een nieuwe fabriek op zich liet wachten. Ook langdurige subsidieprocessen remden de groei. VitalFluid, dat plasma-geactiveerd water ontwikkelt voor toepassing in de tuinbouw, ervaart vooral belemmeringen door regelgeving. Bestaande Europese regels sluiten onvoldoende aan bij dit type innovatie, waardoor markttoegang veel tijd en geld kost. Cybersecuritybedrijf SandGrain wijst op de lastige fase tussen technologieontwikkeling en marktintroductie. In die fase moet een bedrijf tegelijkertijd klanten aantrekken, omzet opbouwen en investeerders overtuigen, terwijl concurrenten niet stilzitten.

Samenhangende aanpak nodig

Volgens de onderzoekers bestaat er geen eenvoudige oplossing voor het opschalingsvraagstuk en is een samenhangende aanpak nodig. Meer groeikapitaal heeft pas voldoende effect als bedrijven ook toegang hebben tot talent, faciliteiten, energie, passende regelgeving en een markt voor hun innovaties. Hierin moeten Europese landen samen optrekken​.​​ ​Nederland heeft intern bijvoorbeeld niet voldoende schaal om een aantrekkelijke markt te bieden voor deze bedrijven. De onderzoekers geven aan dat in Europa stappen worden gezet maar dat Nederland veel zelf kan doen zoals meer groeikapitaal beschikbaar maken voor bedrijven in latere groeifases, investeren in technisch talent en leiderschap, en de toegang verbeteren tot testfaciliteiten, productieruimte en energie-infrastructuur. Daarnaast kunnen eenvoudige en voorspelbare regels, en een overheid die vaker optreedt als eerste klant de weg naar de markt versnellen.

Samenwerken voor snellere opschaling

TNO zet in op het sneller naar de markt brengen van technologische innovaties door veelbelovende spinoff-bedrijven te creëren via TNO Ventures. Om deze bedrijven sneller te laten opschalen ondersteunt TNO startups via het Fast Track-programma en bundelt het samen met Techleap en Invest-NL kennis, netwerken en financieringskracht in een strategische alliantie.

“Nederland beschikt over uitstekende kennis en veel innovatieve ondernemers maar doorgroei blijft achter. Nu verliezen start-ups te veel tijd door een opeenstapeling van knelpunten rond financiering, talent, infrastructuur en regelgeving. Als we die obstakels in samenhang aanpakken, kunnen meer Nederlandse innovaties uitgroeien tot internationaal succesvolle bedrijven”, zegt Lotte de Groen, marktdirecteur van TNO Vector.​​ ​​​

​​​​“Internationaal onmisbare bedrijven ontstaan niet vanzelf. Ondernemers moeten tegelijk klanten winnen, productie organiseren en hun organisatie ontwikkelen. Zij hoeven deze kennis en ervaring niet allemaal zelf op te bouwen. Samenwerkingen met bedrijven en kennisinstellingen bieden volop kansen. Door ook de gespecialiseerde toeleveranciers die Nederland rijk is beter te benutten, kunnen zij sneller opschalen en zo bouwen aan een sterke positie op de wereldmarkt”, aldus Monika Hoekstra, Managing Director van NXTGEN Hightech.​​​