Energiearmoede: van zorg naar verduurzaming

Daarmee raakt dit vraagstuk meerdere domeinen tegelijk: zorg, wonen, energie en sociaal beleid. TNO werkt aan hoe deze domeinen in de praktijk slimmer verbonden kunnen worden, met als doel een schaalbare aanpak voor heel Nederland.

Van inzicht naar interventie: de rol van woningkwaliteit in gezondheid en energiearmoede

Naast ons bestaande programma en onderzoek naar energiearmoede – met focus op monitoring, doelgroepinzicht en beleid – richt TNO zich ook op de samenhang tussen woningkwaliteit, energiearmoede en gezondheid, en hoe partijen daar in de praktijk effectiever op kunnen inspelen.

Onderzoek laat zien dat huishoudens met een laag inkomen in slecht geïsoleerde woningen gemiddeld hogere zorgkosten hebben. Tegelijk gaan energiehulp en woningverbetering samen met verbeteringen in energiekosten, wooncomfort en gezondheid. Niet alle verbanden zijn direct causaal, maar ze bieden wel aanknopingspunten voor gerichte interventies.

Met het project “Gezond wonen op recept” bouwen we voort op de resultaten van het eerdere onderzoek naar de gezondheidseffecten van energiehulp en woningrenovaties voor huishoudens in energiearmoede.

Gezond wonen op recept

Met Gezond Wonen op Recept onderzoekt TNO hoe zorgprofessionals, gemeenten en duurzaamheid en energiebesparing partners bewoners met gezondheidsklachten die mogelijk samenhangen met de woning of energierekening beter kunnen signaleren en doorverwijzen.

Deze aanpak vormt een aanvulling op bestaande zorg en energiearmoedebeleid en richt zich op signalering van problemen in de leefomgeving, gerichte doorverwijzing naar ondersteuning in de woning, betere samenwerking tussen zorg, sociaal domein en energiedomein.

In meerdere gemeenten wordt deze aanpak in de praktijk verkend, onder andere in:

• Heerlen – Integrale aanpak met focus op opschaling en structurele inbedding
• Arnhem – Gericht op kwetsbare gezinnen en gezondheid van (ongeboren) kinderen
• Leiden – Versterking van handelingsperspectief voor huisartsen via PO Sociaal
• Amersfoort – Praktische en laagdrempelige aanpak in bestaande wijkstructuren
• Almelo – Pilot in ontwikkeling / aansluiting op lokale samenwerking

De aanpak kan bijdragen aan meer handelingsperspectief voor eerstelijns zorgprofessionals en helpt om verduurzaming en ondersteuning beter te richten op huishoudens waar dit het meest nodig is.

Wat doet TNO?

TNO ondersteunt gemeenten en organisaties bij het ontwikkelen en opschalen van integrale aanpakken op het snijvlak van gezondheid, wonen en energie. Daarbij ontwerpen en begeleiden onze experts en gedragwetenschappers de samenwerking tussen het zorg-, sociaal en energiedomein en brengt het betrokken organisaties en hun rol in de keten in kaart.

Ook ondersteunen we de uitvoering en monitoring van pilots en vertaalt het inzichten naar werkbare en schaalbare oplossingen voor beleid en praktijk. Daarbij is expliciet aandacht voor randvoorwaarden zoals rolverdeling, samenwerking, privacy en gegevensuitwisseling. Zo dragen we bij aan een aanpak die niet alleen inhoudelijk onderbouwd is, maar ook uitvoerbaar en opschaalbaar in de praktijk.

Hoe ziet dit eruit in de praktijk?

In de praktijk vertaalt deze aanpak zich naar een samenwerking rond de bewoner, waarin verschillende organisaties en partijen een rol spelen. Zorgprofessionals signaleren gezondheidsklachten en verkennen of deze samenhangen met de woning of energierekening. Wanneer dat het geval is, kunnen zij bewoners doorverwijzen naar uitvoeringsorganisaties.

Deze organisaties brengen de woonsituatie in beeld, voeren huisbezoeken uit en bieden advies en kleine maatregelen. Indien nodig worden woningcorporaties of verhuurders betrokken om structurele verbeteringen aan de woning mogelijk te maken.

Op deze manier ontstaat een doorlopende keten van signalering naar ondersteuning en – waar nodig – woningverbetering, waarin zorg, sociaal domein en wonen met elkaar verbonden zijn.