Ontdek hoe gedragsverandering helpt bij het energiesysteem van morgen

Internationaal onderzoek wijst namelijk uit dat aanpassen van gedrag, duurzaam vervoer en zuiniger gebruik van apparatuur de uitstoot van broeikasgassen met tientallen procenten kan terugdringen. Hier valt dus veel klimaatwinst te behalen. Minder en anders consumeren betekent behalve minder schadelijke uitstoot ook dat er minder grondstoffen en materialen nodig zijn. Dubbele winst.

We zoeken antwoorden op vragen die helpen bij het voeren van beleid om mensen ertoe te bewegen bewuster om te gaan met energie. Daar waar onze technische experts zich richten op de verduurzaming van de aanbodkant van de energietransitie, denk aan zonne- en windparken, waterstof en energieopslag, zijn we via de component gedrag bezig met de vraagkant.

Behalve overheidsmaatregelen zijn ook voorbeeldgedrag, betere voorlichting om draagvlak voor maatregelen te vergroten nodig en vooral: systeemverandering om ander gedrag te bewerkstelligen, waarbij consumenten en bedrijven zelf de regie nemen.

Menselijk gedrag centraal

In al ons onderzoek concentreren we ons op het gedrag van mensen. Wat drijft hen, of welke belemmeringen ervaren zij om bepaald duurzaam gedrag te vertonen. Wat TNO uniek maakt is dat onze gedragswetenschappers nauw samenwerken met collega-experts op het gebied van energie, ICT, economie, gebouwde omgeving, mobiliteit en andere disciplines om ons onderzoek altijd in breder perspectief te plaatsen. Door samenwerking met overheid, bedrijfsleven en organisaties ontstaan interventies die wetenschappelijk onderbouwd, uitvoerbaar en op schaal toepasbaar zijn.

Voor welke partijen zetten wij ons in:

• overheden: ministeries, provincies, gemeenten, Europese Commissie
• bedrijfsleven: energiebedrijven, mkb, fabrikanten, brancheorganisaties, ondernemingsverenigingen
• maatschappelijk: netbeheerders, woningcorporaties, energiegemeenschappen

Onderzoeksprogramma energiearmoede

TNO verdiept zich doorlopend in nieuwe ontwikkelingen die politiek of bedrijfsleven op nieuwe ideeën brengen. Zo doen we al jaren onderzoek naar energiearmoede, omdat veel huishoudens moeite hebben hun energierekening te betalen, laat staan dat ze geld kunnen uitgeven aan isolatie of de aanschaf van een warmtepomp.

Het vergroten van de mogelijkheden voor huishoudens om hun woning te verduurzamen is essentieel om hun energiegebruik structureel te verlagen en kwetsbaarheid te verminderen.

TNO heeft het initiatief genomen tot het Landelijk Onderzoeksprogramma Energiearmoede in samenwerking met ministeries, provincies, gemeenten, de RVO en het CBS. Het doel was tot op microniveau inzicht te krijgen in waar energiearmoede voorkomt, in welke mate en hoe huishoudens het beste geholpen kunnen worden energie te besparen.

Om energiearmoede blijvend te monitoren hebben de ministeries van KGG, VRO en SZW in samenwerking met TNO en RVO een Nationaal Energiearmoede Observatorium (NEO) opgezet. Energiearmoede mag geen struikelblok vormen voor de energietransitie.

Inclusieve en rechtvaardige energietransitie

Een vergelijkbaar programma ontwikkelen we op het gebied van energierechtvaardigheid. Rechtvaardigheid beoogt een zo eerlijk mogelijke verdeling van lasten en lusten om de klimaatdoelstellingen te halen. Die is essentieel voor draagvlak in de samenleving voor de energietransitie.

Rechtvaardigheid gaat onder meer over vragen als: waar komen de gevolgen van maatregelen terecht? Wie participeren er in de besluitvorming? En wiens zorgen worden erkend in het beleid? We onderzoeken voor de overheid wat rechtvaardige keuzes zijn en hoe die in het beleid zijn te verankeren. Onze analyses helpen beleidsmakers een rechtvaardige energietransitie te vertalen naar de praktijk.

Een succesvolle energietransitie staat of valt bij draagvlak en die bereik je door mensen te betrekken bij het beleid en de uitvoering daarvan. Daarom doen we veel onderzoek naar burgerparticipatie. Zo hebben we ministeries, gemeenten en andere partijen nieuwe inzichten geboden en aanbevelingen gedaan voor beleid dat rekening houdt met lokale wensen en belangen.

We ontwikkelden met partijen de BuurtWarmteWijzer, een aanpak om bewoners mee te nemen in de warmtetransitie.

Verandering leefstijl door systeemverandering

Een meerderheid van de bevolking is best bereid hun consumptiepatroon te veranderen in het belang van klimaat en een gezonde leefomgeving. Het moet ze alleen wel mogelijk worden gemaakt door barrières weg te nemen. Hoe maak je het voor grote groepen mensen aantrekkelijk minder en anders te gaan consumeren? TNO doet onderzoek om hier inzicht in te krijgen.

Systeemverandering is nodig zodat onze sociale en fysieke omgeving veel meer uitnodigt tot ander gedrag. Daarom willen we weten of en hoe we ons economisch systeem kunnen veranderen om die omslag te realiseren. Zijn er alternatieve systemen denkbaar? Zijn post growth en andere paradigma's een oplossing of juist niet? We hebben bestaande concepten uitgewerkt in vier verschillende toekomstbeelden voor een duurzame en welvarende samenleving: Green Growth; Mission Economy; Post Growth; Great Mindshift.

De samenleving staat voor grote uitdagingen: klimaatdoelen, geopolitieke spanningen, veranderende markten en maatschappelijke verwachtingen. Dit vraagt om toekomstgerichte strategieën. TNO ondersteunt organisaties met onder meer workshops waarin bestaande strategieën worden getoetst aan de vier toekomstscenario’s.