Vijf toekomstscenario’s die helpen bij keuzes in de warmtetransitie

De scenario’s zijn beschreven in de studie Kiezen vanuit waarden in de warmtetransitie en helpen gemeenten, bestuurders en beleidsmakers om beleidskeuzes te bespreken, dilemma's zichtbaar te maken en expliciet stil te staan bij de waarden die aan keuzes ten grondslag liggen.

De warmtetransitie vraagt meer dan techniek

De warmtetransitie is onderdeel van het streven van de Nederlandse overheid naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving in 2050. Gemeenten spelen hierin een belangrijke rol:zij vertalen nationale klimaatdoelstellingen naar de praktijk en voeren regie op de lokale warmtetransitie. De overgang naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving is grote een maatschappelijke opgave en vraagt echter om méér dan een technische blik. Gemeenten, inwoners, woningcorporaties, netbeheerders en marktpartijen staan voor keuzes over investeringen, verantwoordelijkheden, zeggenschap en samenwerking.

Achter deze keuzes liggen verschillende waarden. Wat vinden we belangrijk? Wie beslist? Wie draagt de kosten? Hoeveel ruimte is er voor individuele keuzes? De vijf scenario’s maken zichtbaar hoe verschillende antwoorden op deze vragen kunnen leiden tot uiteenlopende toekomstbeelden voor de warmtevoorziening.

Van waarden naar toekomstscenario’s

Door een verkenning naar verschillende invullingen van waarden zoals betaalbaarheid, leveringszekerheid en rechtvaardigheid, zijn 5 verschillende toekomstbeelden tot stand gekomen.

• Nationale regie – De nationale overheid voert de regie over de warmtevoorziening.
• Regionale balans – Regionale overheden en andere partijen werken samen om het energiesysteem in balans te houden.
• Lokaal verbonden – Lokale gemeenschappen nemen de regie in de organisatie van de warmtevoorziening.
• Georganiseerde markt – Marktpartijen organiseren de warmtevoorziening binnen een sterk georganiseerde energiemarkt.
• Autonoom regelvrij – Individuele keuzevrijheid en zelfredzaamheid staan centraal in de warmtevoorziening.

De scenario’s helpen om mogelijke toekomstpaden voor de warmtetransitie te onderzoeken en met elkaar te vergelijken. Ze zijn geen voorspellingen en geven geen voorkeur aan één specifieke richting. Ze laten zien hoe verschillende interpretaties van waarden kunnen doorwerken in beleidskeuzes en de inrichting van het energiesysteem.

Handelingsperspectief voor gemeenten en beleidsmakers

De scenario’s zijn ontwikkeld om maatschappelijke waarden expliciet onderdeel te maken van het gesprek over de warmtetransitie. Ze helpen gemeenten, regio’s en andere betrokken partijen om verschillende toekomstbeelden te verkennen, dilemma’s expliciet te maken en beleidskeuzes beter te onderbouwen. Zo dragen de scenario’s bij aan een beter begrip van de maatschappelijke keuzes die onderdeel zijn van de warmtetransitie.

Kennis en expertise TNO

TNO brengt kennis, innovaties samen over energiesystemen, maatschappelijke impact, governance en besluitvorming. Door technische, bestuurlijke en maatschappelijke perspectieven met elkaar te verbinden, geven we overheden, regio’s, netbeheerders en bedrijven inzicht en ondersteunen we bij het maken van beter onderbouwde keuzes in complexe energie- en duurzaamheidstransities. Dat doen we onder andere met:

• scenario- en toekomstverkenningen;
• systeem- en impactanalyses;
• Inzichten in gedrag, drijfveren en barrieres;
• governance- en besluitvormingskennis;
• stakeholderdialogen en maatschappelijke inbedding;
• transitiepaden voor energie- en warmtesystemen.

Werk samen met TNO

Staat jouw organisatie voor keuzes rond de warmtetransitie, energiesystemen of andere complexe transitievraagstukken? Benieuwd hoe TNO kan helpen bij het onderbouwen van keuzes in complexe transities? Neem contact op.