Samenwerkingsprogramma EMS verkent route naar slim en mensgericht energiesysteem

Thema:: Gedrag en sociale transitie

23 september 2026

De elektrificering van het energiesysteem is in volle gang, terwijl de druk op het elektriciteitsnet toeneemt. Netcongestie en wachtlijsten voor zwaardere aansluitingen maken dat steeds zichtbaarder. Naast netverzwaring kunnen slimme vormen van aansturing van opwek, opslag, conversie en gebruik van elektriciteit helpen deze uitdagingen op te vangen. Energie Management Systemen (EMS) spelen hierin een cruciale rol.

Door batterijen, warmtepompen, elektrische auto's en andere apparaten slim aan te sturen, wordt duurzaam opgewekte elektriciteit beter benut en blijft het lokale energiesysteem beter in balans. Een recente verkenning van een Nationaal EMS‑programma zal meer samenhang brengen in de ontwikkeling en opschaling van EMS-toepassingen in Nederland. TNO droeg bij aan deze verkenning en benadrukte het belang van technische, ethische, sociale en maatschappelijke aspecten.

Geïntegreerde aansturing van het elektriciteitssysteem

Connectr, Earth Valley en The Green Village hebben het initiatief genomen voor deze verkenning. TKI Urban Energy en Energy Innovation NL hebben dit initiatief opgepakt en de opdracht tot uitvoering ervan bij WE Labs neergelegd als een gedeeltelijke concrete invulling van de Actieagenda Digitalisering Energiesysteem (ADE). De ADE is onderdeel van de bredere innovatieagenda rond het energiesysteem en is opgesteld in opdracht van het ministerie van EZK/KGG.

“Met een EMS ondersteun je een maatschappelijke transitie. Daarom moeten de waarden, behoeften en mogelijkheden van mensen centraal staan bij het herontwerpen van het energiesysteem. Zo draagt dit programma bij aan succesvolle implementatie en opschaling van EMS.”

Joke Kort

Senior consultant social innovation, TNO

Uit de verkenning bleek dat de EMS-sector sterk versnipperd is. Dat geldt voor technische, sectorale, markt- en maatschappelijke ontwikkelingen. Een voorgestelde maatregel is daarom het beter organiseren van de sector en de sectorvertegenwoordiging. Zo kunnen sector, netbeheerders en departementen beleid beter laten aansluiten op de praktijk.

Het programma schetst hoe EMS-oplossingen binnen een strategisch publiek-privaat ecosysteem kunnen uitgroeien van losse initiatieven naar een geïntegreerde aansturing van het elektriciteitssysteem. Daarbij worden technische, organisatorische en maatschappelijke vraagstukken in samenhang bekeken en opgelost.

"De energietransitie vraagt steeds meer van huurders, woningeigenaren en kleine ondernemers. EMS kan hen ondersteunen door energieverbruik automatisch af te stemmen op comfort, betaalbaarheid en netbelasting. Een verbruikersgerichte aanpak is essentieel voor brede acceptatie van slimme energiesturing.”

Bas Huijbrechts

Business developer digital transition energy systems, TNO

Sociaal maatschappelijke randvoorwaarden voor slimme energie‑sturing

In de verkenning is met een groot aantal relevante partijen gesproken. TNO bracht expertise in op het gebied van sociale innovatie, systeemverandering en technische interoperabiliteit en vroeg aandacht voor de sociale en maatschappelijke randvoorwaarden voor EMS.

Slimme aansturing van het energiesysteem vraagt niet alleen om techniek, marktinrichting en passend beleid, maar ook om maatschappelijke acceptatie. Inzicht in menselijke waarden, gedrag en kennis is daarom essentieel.

Bij het ontwerpen van EMS-diensten zijn transparantie, vertrouwen, rechtvaardigheid en de rol van consumenten belangrijke aandachtspunten.

“De verkenning van het Nationaal EMS-programma is een belangrijke stap naar meer samenhang in de ontwikkeling van Energie Management Systemen. Het programma biedt een kader waarin technologie, marktontwikkeling en maatschappelijke aspecten samenkomen.”

Robin Quax

Programmamanager Energie Management Systemen, TKI Urban Energy

Gedrag en gebruik centraal bij EMS

Binnen het programma is aandacht voor de sociale en maatschappelijke randvoorwaarden voor succesvolle acceptatie en adoptie van EMS. Belangrijke aandachtspunten zijn gedragsdrijfveren, begrijpelijkheid, handelingsvermogen en publieke waarden zoals privacy, autonomie, rechtvaardigheid en transparantie.

TNO benadrukt dat EMS-toepassingen alleen breed worden geadopteerd wanneer zij aansluiten bij het gedrag, de mogelijkheden en het vertrouwen van gebruikers. Daarbij moeten zij waarde bieden voor alle betrokken partijen, van huishoudens en lokale initiatieven tot bedrijven, netbeheerders en andere professionele gebruikers.

Het Nationaal EMS-programma biedt een kader waarin technologie, marktontwerp en menselijke factoren vanaf het begin in samenhang kunnen worden ontwikkeld.

"Energie Management Systemen zijn cruciaal voor een flexibel en toekomstbestendig energiesysteem. Met deze verkenning zetten we een stap naar meer samenhang in de ontwikkeling van EMS-oplossingen, waarbij techniek, organisatie en gebruik in samenhang worden bekeken."

Klaes Sikkema

WE Labs

Integrale benadering van EMS‑ontwikkeling

De komende fase richt zich op het versterken van coalities rond de programmalijnen uit de verkenning. Kennisinstellingen, marktpartijen, maatschappelijke organisaties en overheden werken daarbij toe naar een verdere uitwerking van het programma. TNO blijft betrokken als kennispartner en brengt expertise in op het gebied van sociale innovatie, digitalisering en energietechnologie.

Slim energiesysteem als maatschappelijke opgave

Het Samenwerkingsprogramma EMS laat zien dat een slim energiesysteem niet alleen om techniek draait. Door ook sociale en maatschappelijke aspecten mee te nemen, ontstaat een toekomstbestendig, rechtvaardig en maatschappelijk robuust energiesysteem.