Zo bescherm je bewoners tegen hittestress en schimmel: woningen klimaatbestendig renoveren

Overdag houdt zonwering de hitte buiten, dit is zeker van belang in een goed geïsoleerde woning die de warmte beter vasthoudt. ’s Nachts zorgen luiken voor toevoer van koele lucht. Nachtventilatie vraagt wel om bescherming tegen regen, insecten en inbraak. DUCO en VELUX onderzoeken combinaties van zonwering en ventilatie die hieraan voldoen. Marcel Vreeken van VELUX: “VELUX streeft naar een optimale balans tussen daglicht, frisse lucht en bescherming tegen oververhitting, volgens de zogeheten Ladder van Koeling, waarbij passieve maatregelen vooropstaan. Zo ontstaat een comfortabel en gezond binnenklimaat voor bewoners, gecombineerd met energiezuinige en duurzame renovaties.”

Als zonwering en nachtventilatie niet voldoende werkt bijvoorbeeld in stedelijke gebieden, is actieve koeling nodig. Airconditioning kan een grote impact hebben op energievraag en milieu-impact. Klimaatmissie en JAGA ontwikkelen een slimme regeling die schakelt tussen zonwering, nachtventilatie, verdampingskoeling en actieve koeling. De regeling is gebaseerd op de vocht- en gebouwmodellen van TNO die rekening houden met temperatuur en vochtigheid, de twee belangrijkste parameters voor hittestress en schimmelvorming.

Jan Verdonck van JAGA: “Wij ontwerpen niet alleen gebouwen voor energieprestaties, maar voor mensen. Want echte duurzaamheid begint bij gezondheid, comfort en een leefomgeving waarin mensen kunnen blijven presteren, wonen en leven – vandaag én in de toekomst.”

In de living labs worden verschillende ventilatievormen verder ontwikkeld: kanaalarme balansventilatie, nachtventilatie en natuurlijke toevoer met mechanische afvoer. Vocht speelt een belangrijke rol. Bij hoge temperaturen is transpiratie essentieel om warmte kwijt te raken, maar een hoge luchtvochtigheid belemmert dat proces. Daarnaast kan vocht leiden tot schimmelvorming, vooral door condensatie op koude plekken.

Schimmel is vaak moeilijk te verwijderen en komt regelmatig terug. De projectpartners onderzoeken daarom een integrale aanpak met effectieve reiniging, preventieve maatregelen en vochtregulerende materialen, zoals dampopen minerale verf. Dit wordt gecombineerd met bewonersvoorlichting en betere ventilatie.

"Traditioneel lag de focus van bouwers en beheerders vooral op het binnenklimaat, waarbij de woning vaak los van de omgeving werd bekeken. Tegenwoordig wordt ook de buitenruimte steeds vaker meegenomen bij het beoordelen van de klimaatbestendigheid van een wijk of woning. In stedelijke gebieden speelt bijvoorbeeld het hitte-eilandeffect een belangrijke rol, waarbij vooral de nachttemperatuur in sterk versteende gebieden meerdere graden hoger kan blijven dan in het buitengebied."

"Materialen zoals asfalt en beton nemen veel warmte op en houden die lang vast, waardoor woningen minder afkoelen en het risico op hittestress toeneemt. Ook grootschalige koeling kan de omgevingstemperatuur verder verhogen. Gemeenten, bouwers en beheerders doen er daarom goed aan de omgeving nadrukkelijk mee te nemen bij het ontwikkelen van effectieve klimaatbestendige woonoplossingen."

"Gezonder en comfortabeler wonen met een lagere energierekening bereik je niet alleen met technologie. Het gedrag van bewoners is minstens zo belangrijk. Daarom ontwikkelde TNO samen met partners als BeNext de Cooldown Coach: een digitale coach die bewoners helpt hun woning tijdens warme periodes koeler te houden. Met sensoren en data over buitentemperatuur en zoninstraling geeft het systeem realtime advies over ventileren, ramen openen of sluiten en het gebruik van zonwering. Zo blijven woningen slim en energiezuinig koel, zonder direct afhankelijk te zijn van airconditioning."

"Woningcorporaties hebben nu al te maken met een stortvloed aan klachten over schimmel en oververhitting. Er worden kostbare en tijdrovende rechtszaken gevoerd. Dit zal alleen maar toenemen door klimaatverandering en de groeiende groep kwetsbare bewoners. Omdat renovatiebudgetten maar één keer kunnen worden ingezet, is het verstandig verder te kijken dan de problemen van vandaag. Op de lange termijn is het voordeliger om woningen direct goed, energiezuinig en klimaatbestendig te renoveren."