Zorg op de kaart: van versnipperde data naar gericht bouwen voor ouderen

Iedereen kijkt naar een ander stukje

"Er zijn veel verschillende bronnen die maar een deel van de waarheid bevatten", zegt Anneloes de Lange, onderzoeker bij TNO en betrokken bij de ontwikkeling van Zorg op de kaart. Het CBS heeft demografische data, het Kadaster weet welke woningen waar staan, gemeenten kennen hun eigen wijken en zorginstellingen houden hun eigen bezetting bij. "Maar het totaalplaatje van die bronnen samengevoegd ontbrak nog", zegt Anneloes.

Gemeenten, woningcorporaties en zorgpartijen die aan de slag willen met de woonopgave voor ouderen lopen daardoor tegen dezelfde vragen aan: in welke buurten groeit de zorgvraag het hardst, hoeveel woningen zijn er überhaupt geschikt en waar ontbreken de voorzieningen die ouderen nodig hebben om zelfstandig te blijven wonen?

"Er wordt wel gestuurd op meer geschikte woningen en geclusterde woonvormen, maar er wordt niet goed bijgehouden hoeveel er zijn en waar ze staan", zegt Eliane Overgaag Schreuder, ook onderzoeker bij TNO. "Er is wel beleid, maar wat gebeurt daar dan eigenlijk mee?"

Meer dan data samenvoegen

Zorg op de kaart brengt die versnipperde datalagen bij elkaar. Het platform toont per buurt en gemeente de huidige en verwachte zorgvraag en de toegankelijkheid van de woningvoorraad voor langer zelfstandig thuis wonen. Daarnaast brengt het de nabijheid van voorzieningen zoals huisarts, apotheek en supermarkt in beeld, en de locatie van zorginstellingen.

Maar TNO heeft meer gedaan dan datasets naast elkaar leggen. De kern van het platform zit in de modellering: TNO analyseert en verrijkt de onderliggende data om er bruikbare inzichten uit te halen. Zo berekent het platform op basis van CBS-data en demografische prognoses waar de zorgvraag de komende jaren het sterkst groeit.

"Wij proberen alle bronnen samen te voegen zodat je een zo kloppend mogelijk beeld krijgt van het hele land", zegt Anneloes. Dat landelijke bereik is bewust. Andere partijen brengen soms een regio gedetailleerd in kaart en woningcorporaties hebben intern goede data. Maar die informatie is niet voor iedereen toegankelijk. Zorg op de kaart is dat wel, ook voor kleinere gemeenten die niet het budget hebben om zelf uitgebreide analyses te laten maken.

Dieper kijken dan de gevel

Het is de bedoeling dat die analyses steeds verder gaan. De huidige versie beoordeelt woningen vooral op basis van wat aan de buitenkant zichtbaar is: is een woning gelijkvloers, is er een lift, kan er een traplift? Maar de geschiktheid van een woning voor ouderen zit vaak in details die je van buiten niet ziet.

Bij zorggeschikte woningen is de badkamer vaak een kritiek punt. "Daar vallen initiatieven soms op af", zegt Eliane, "omdat er te weinig ruimte is om goed zorg te verlenen. Denk bijvoorbeeld aan de draaicirkel die nodig is voor een rolstoel. Als een woning eenmaal een bepaalde constructie heeft, dan kan dit moeilijk veranderen." De breedte van gangen, of de positie van draagmuren: het bepaalt of een woning geschikt te maken is voor zwaardere zorg.

TNO werkt daarom aan het scannen van plattegronden. "Via getrainde modellen is het de bedoeling om straks zo veel mogelijk woningen in Nederland op die kenmerken te beoordelen", zegt Anneloes.

Een completer beeld door meer data

"Bepaalde dorpen hebben geen enkel toegankelijk huis", zegt Anneloes. "Dat valt op als je het zo op de kaart ziet." Dat de combinatie van databronnen tot verrassende inzichten leidt, bleek ook al in de praktijk. Een gemeente die zelf een uitgebreide kaart had gemaakt, in samenwerking met woningcorporaties en zorgorganisaties, kwam erachter dat hun cijfers flink afweken. Daarom gingen ze in gesprek met TNO.

De oorzaak zat in de methode: de gemeente telde alle bewoners van zorginstellingen mee, zonder onderscheid te maken tussen ouderenzorg, gehandicaptenzorg en GGZ. Dat gaf een ander beeld van de beschikbare capaciteit. "Die verschillen waren enorm", zegt Anneloes. "Uiteindelijk bleek dat zij hun zorgcapaciteit anders hadden ingeschat. Het maakt natuurlijk heel veel uit of je in een gemeente duizend plekken hebt of tweeduizend."

Waar moet je bouwen?

De volgende stap is om van inzicht naar actie te komen. Het ministerie stuurt op realisatie van geclusterde woonvormen, maar de vraag is steeds: waar dan? TNO ontwikkelde daarom een weging van 11 factoren, van demografie en zorgvraag tot nabijheid van voorzieningen en het toegankelijke woningaanbod. Om zo per buurt te bepalen hoe geschikt die is voor geclusterd wonen.

In de praktijk betekent dat: alle betrokken partijen samen rond dezelfde data. Eliane beschrijft hoe gemeenten dat oppakken: "Met het sociaal domein, met het fysieke domein samen boven de kaart hangen om te kijken wat er nodig is voor jouw gemeente." Dat gebeurt al. De kaart verschijnt bijvoorbeeld in presentaties die het aanjaagteam Wonen Welzijn Zorg voor Ouderen geeft bij gemeenten. TNO test de weging nu met gemeenten om te zien wat het oplevert in de praktijk.