Minder vrachtwagens, minder files, meer winst dankzij slimmere logistiek

Vraag een ondernemer in de logistiek naar de uitdagingen in de sector en er volgt een eindeloze lijst. Een gebrek aan chauffeurs, hoge energieprijzen, lange files en lage marges van 1 tot 3 procent... “Veel bedrijven zitten zelfs rond de nul procent op dit moment,” weet Etiënne Luijten.

Hij is directeur en founder van I&L Logistiek, een specialist in koel- en vriestransport en bijzonder vervoer. Een gezond bedrijf, benadrukt hij, met honderd medewerkers en 65 wagens op de weg, van busjes tot trucks. Dankzij steeds opnieuw investeren in innovaties. “Door heel veel dingen te doen, ervan te leren, en daardoor iets nieuws te bedenken, bestaan wij nog als bedrijf.”

Marc Huijgen, oprichter van de logistieke Control Tower Best 4 Logistics, vreest dat veel bedrijven in het mkb op omvallen staan. “Het gaat altijd om de goedkoopste prijs, maar dat is een doodlopende weg. De chauffeurs uit Polen, Litouwen, Roemenië en Bulgarije worden inmiddels vervangen door nog goedkopere Filipijnse. Ik heb ze al op teenslippers uit vrachtwagens zien stappen op terreinen met chemische industrie.”

Geen klagers, maar doeners

Beide ondernemers zijn echter geen klagers, in tegendeel. Ze trekken zelf al jaren aan de kar om een van de grootste problemen op te lossen. Dat is leegrijden, lucht verplaatsen noemen ze dat.

Zo'n veertig tot vijftig procent van de vrachtwagens op de weg rijdt zonder lading, halfleeg of gedeeltelijk leeg. “Onnodige verspilling”, vindt Luijten, “daardoor zijn er meer files en loopt het tekort aan chauffeurs op. Bovendien kan er zo niet in een duurzame toekomst worden geïnvesteerd.”

Luijten werkt zelf al met een coördinatieplatform, daardoor rijden zijn wagens goed gevuld rond. Alleen krijgt hij dat niet opgeschaald. Meer samenwerken en meer ladingen delen, klinkt nu eenmaal eenvoudiger dan het is. “Dit speelt al jaren, maar er is niemand die actie onderneemt. De politiek niet, de brancheorganisaties niet. En negen van de tien ondernemers verdrinken gewoon in de waan van de dag.”

De concurrentie is nog altijd moordend, legt hij uit, en dat heeft een flinke impact op het vertrouwen in elkaar. Vervoerders rijden liefst voor zichzelf, met een eigen planningsysteem blijven ze in ‘hun bubbel’. Ze willen geen gegevens over klanten delen, want dan lopen ze het risico dat die afgepakt worden.

Veranderingen gaan traag

De transportsector is bovendien best traditioneel, veranderingen gaan traag en stuiten op weerstand. Daar loopt Huijgen, die heel wat transporten ‘combineert en regisseert’ in de praktijk regelmatig tegenaan.

“Veel bedrijven kunnen toch echt slimmer met transport omgaan. Bijvoorbeeld door te combineren of in gesprek te gaan met hun klanten. Toch zien we nog vaak dat sommige ondernemers de moeite niet nemen, of gewoon niet weten hoe ze kunnen besparen.”

Initiatieven die van ondernemers komen, breken dus niet echt door. Maar de wens om meer samen te werken leeft wel in de sector, zo blijkt ook uit een recente bevraging van TNO en MT/Sprout. Eén op de drie deelnemers ziet kansen in meer samenwerken met partners in de keten. Twee op de drie staan open om logistieke middelen te delen.

Slimme logistiek

Wat is daarvoor nodig? Toekomstbestendige slimme logistiek, en dat is ook de naam van het programma van TNO dat zich focust op het grootschalig delen van middelen in verbonden logistieke netwerken.

Hier komen oplossingen uit voort die rekening houden met de gevoeligheden bij ondernemers, maar ook met de bredere schaarste en de ingewikkelde regelgeving. Dat klinkt complex, maar die oplossingen zijn er, zegt Inge Lucassen. Zij verdiept zich als senior consultant bij TNO onder meer in datagedreven logistiek.

Met het combineren en verrijken van data kan de logistiek efficiënter, sneller en duurzamer worden. Dat betekent dus wel degelijk gegevens delen over transporten, legt Lucassen uit. “Maar hoe doe je dat zonder dat die informatie bij je concurrent terechtkomt? Hoe kun je afspraken maken over de planning zonder dat je vertrouwelijke data blootgeeft?”

Algoritmes aan het werk

Een decentrale oplossing om data te delen, kan die barrière prima tackelen. TNO heeft een prototype ontwikkeld van een samenwerkingsmodel dat werkt. Daarin kan een algoritme de data bij elke deelnemer bekijken. Het gaat met die gegevens aan de slag om een optimalere oplossing te berekenen.

Die data worden niet opgehaald, niet verplaatst en niet verzameld op een centrale plek. De vervoerders delen hun ritten alleen met het algoritme. “Wat het algoritme doet, is een lokale berekening. Daar komen zeer specifieke antwoorden uit voor elk bedrijf en die worden ook apart gedeeld.”

Niemand krijgt zo inzicht in de data van de ander, ook geen derde partijen. De deelnemende bedrijven kunnen de resultaten van het algoritme alleen gebruiken voor hun eigen optimalisatie. Ze zien met wie ze iets samen kunnen doen, hoe ze ritten efficiënter kunnen combineren. “Maar ze zien dus niet wat andere partijen samen kunnen doen.”

Waar het algoritme in eerste instantie op focust is: kunnen die ritten zo bij elkaar worden gebracht dat er zo min mogelijk lege kilometers worden gereden. “Dat betekent namelijk dat je je chauffeurs en je vrachtwagens optimaal aan het inzetten bent.”

Vermindering lege kilometers

De eerste testen laten een significante vermindering zien van het aantal lege ritten: zo'n 25 procent. En dat spreekt de sector wel aan. Eind maart zijn vijf vervoerders van zeecontainers met elkaar in zee gegaan. Ze gaan samen met dit prototype van TNO in de praktijk aan de slag om leegrijden structureel terug te dringen.

De zeecontainervervoerders nemen nu het voortouw, maar deze oplossing kan opgeschaald worden en modulair worden gemaakt. Daardoor kan dit concept veel breder worden ingezet: voor de last mile in het stadsvervoer, op bouwplaatsen of om bloemen naar de veiling te brengen. “Als groepen bedrijven willen samenwerken, zou dat ook mogelijk moeten zijn. We willen het ondernemers steeds gemakkelijker maken om in te stappen.”

Het kan namelijk echt anders, vult Huijgen aan. “Al die vrachtwagens die leegrijden kun je beter benutten. Maar de meeste ondernemers in het mkb hebben nog nooit gekeken naar het hele transportverhaal. Ze doen het er maar bij, en daardoor sturen ze het vervoer fout aan. Alleen wordt dat met de steeds stijgende prijzen echt onbetaalbaar.”

Ook Luijten is ervan overtuigd dat het huidige transport met een stuk minder vrachtauto's en chauffeurs kan. “Autonoom blijven en tegelijkertijd samenwerken zal namelijk heel veel oplossen. Om de sector overeind te houden, is efficiënter werken zelfs pure noodzaak.”