Met denken in diploma’s verspil je talent: schakel om naar skills

De krapte op de arbeidsmarkt blijft duren. Bedrijven kunnen door de schaarste aan personeel nu al opdrachten niet meer aannemen. “Dat betekent dat je marktaandeel aan het verliezen bent. Dat gaat ten koste van je omzet en je groei”, zegt Joost van Genabeek, senior onderzoeker en adviseur in arbeidsmarktinnovatie van TNO.

Tientallen jaren hebben bedrijven 'de krenten uit de pap kunnen halen'. Die mindset bestaat vandaag nog altijd, maar in die pap zitten haast geen krenten meer. De krenten die er nog inzitten, zijn ook aantrekkelijk voor andere partijen.

Zo wil Defensie groeien naar 100.000 mensen in 2030, geeft hij een actueel voorbeeld, en dat zal iedereen op de arbeidsmarkt gaan voelen. Wie denkt dat AI meer lucht gaat geven, zit ernaast. AI zal niet zorgen voor minder werk, maar wel voor werk dat inhoudelijk anders zal zijn.

Meer perspectief

Bedrijven kunnen de zoektocht naar personeel beter op een andere manier gaan aanpakken. Skills-based werken biedt ze veel meer perspectief. Dat is niet het afvinken van diploma's, opleidingen en ervaring, geeft Van Genabeek aan. Met alle veranderingen op de arbeidsmarkt zeggen die steeds minder over wat iemand echt kan.

Skills-based vertrekt juist van 'kunnen'. Er wordt veel specifieker en dieper gekeken naar de capaciteiten van mensen. En dat niet via één momentopname, maar met een veel regelmatigere opvolging.

“Wat hebben ze nou echt aan vaardigheden en kennis in huis? Daarbij hou je ook rekening dat mensen groeien op hun werk. Ze leren steeds bij en krijgen nieuwe zaken onder de knie.”

Talent verspillen

Voor werkgevers én werknemers is dat best een lastige omschakeling. Dat komt door de complexe combinatie van nieuwe technologie en sociale innovatie, legt hij uit. Ze moeten anders gaan werken en denken.

De klassieke opbouw draait vaak nog om functietitels, rollen, beloningen, vakmanschap, carrièreplanning en status. Maar die traditie kraakt in zijn voegen, wat ook te merken is bij de jongere generaties. Ze haken af, vertrekken vrij snel weer, en daarmee verspillen bedrijven talent.

Waarmee bedrijven veel beter scoren, is het matchen van werk op basis van skills. Van Genabeek ziet alleen maar voordelen. “Mensen passen beter bij het werk wat verricht moet worden. Ze worden er gelukkiger van, dus het motiveert ook. Wie gemotiveerd is, wordt productiever.”

De uitstroom zal verminderen, wanneer werknemers beter worden ingezet en gerichter kunnen leren en ontwikkelen. Dat maakt bedrijven ook wendbaarder voor snelle veranderingen. Vacatures worden ook eerder ingevuld, omdat bedrijven met skills-based werken de vijver waarin ze vissen groter maken.

Nederlandse standaard

Bedrijven zien die voordelen ook wel van skills-based werken. Al zijn ze er best positief over, ze kijken nog altijd de kat uit de boom, is de ervaring van Van Genabeek. Maar de tijd van experimenteren is al lang voorbij. Ze hebben de nodige tools tot hun beschikking.

Zo kunnen bedrijven al gebruik maken van CompetentNL, dé Nederlandse standaard voor het beschrijven van skills waar TNO mede-ontwikkelaar van is. Daarmee spreekt iedereen op de arbeidsmarkt dezelfde taal.

Meer dan dertig sectoren hebben routes om je als werknemer te ontwikkelen uitgewerkt, in deze routes staan per functie skills omschreven. Daarin wordt ook concreet gemaakt hoe mensen kunnen doorgroeien, zowel binnen de sector als daarbuiten. Daarnaast verzorgen meer dan honderd commerciële aanbieders digitale platforms voor skills assessments en skills matching.

Skillspaspoort op komst

TNO voert met partners pilots uit naar de inzet van een skillspaspoort, want kennis en vaardigheden moeten natuurlijk ook gemeten en gevalideerd kunnen worden. Werkgevers en werknemers krijgen hiermee een instrument in handen waarmee kan worden bewezen welke kennis en vaardigheden mensen hebben zijn, op welk niveau die zich bevinden en hoe goed ze passen bij het werk.

Dat paspoort is eigendom van de werknemer, het is digitaal, persoonlijk en overdraagbaar. Zij kunnen hiermee hun skills ophalen uit de databanken van opleidingen en arbeidsmarkt. En ze vervolgens laten zien aan belangstellenden, zoals werkgevers en loopbaanprofessionals.

Met dit paspoort heeft TNO diverse pilots lopen, onder meer in de metaal- en de elektrotechnische industrie (metalelektro). Daar is het werk zo specifiek dat er haast geen standaarddiploma's voor zijn, legt Van Genabeek uit.

“Maar deze werknemers hebben al werkende en door non-formele trainingen heel veel kennis en kunde opgedaan. Dit alles proberen we nu overzichtelijk in het skillspaspoort te krijgen.”

Denk daarbij ook aan het toevoegen van opleidingen, met of zonder certificaat. Of wat de uitkomst is van gesprekken met een loopbaanbegeleider of een digitaal skills assessment. “Ook minder harde bewijzen dan een diploma zijn interessant om te bepalen of je bij bepaalde werkzaamheden past.”

Soft skills tellen ook mee

Soft skills zijn even belangrijk als hard skills. Dus ook vaardigheden, zoals goed kunnen communiceren of samenwerken, komen in het paspoort te staan. Met de snel veranderende arbeidsmarkt - door onder meer AI - verouderen veel hard skills, terwijl soft skills in belang toenemen om de overstap te kunnen maken naar ander werk.

“Wat we in het skillspaspoort ook laten zien, is het gevaar van een te verregaande specialisatie. Mensen krijgen op dat moment het advies dat ze zich wat meer in de breedte moeten ontwikkelen. Wanneer jouw werk wegvalt, en dat risico zie je vooral in de IT-sector tegenwoordig, heb je een probleem. Dan moet je kunnen terugvallen op andere skills.”

TNO biedt als enige in Nederland een integrale benadering, dankzij een unieke combinatie van data, wetenschap en implementatie. Met het skillspaspoort wil TNO als onafhankelijk kennisinstituut de kwaliteit verbeteren van het aanbod en met voorbeeldtrajecten inspelen op alle behoeftes in de praktijk.

Alle tools zijn beschikbaar

Beschrijven, valideren, ontwikkelen, alle middelen die nodig zijn voor skills-based werken zijn aanwezig. Voor langer wachten met omschakelen is geen enkel excuus meer. Wat raadt Van Genabeek bedrijven aan die vandaag willen beginnen?

“Met hun vacatures kritisch tegen het licht te houden. Geven die wel goed weer welke veranderingen plaatsvinden in het werk in jouw bedrijf? Kijk naar welke vaardigheden aan die werkzaamheden vasthangen. Maak dus eerst je vacatures skills-based.”

Skills-based in 4 stappen

1. Start met een functie en werkanalyse. Wat doen medewerkers echt? Wat verandert er aan het werk, nu en in de toekomst?
2. Pas loopbaanontwikkeling hierop aan. Met bestaande standaarden, data en tools kunnen medewerkers bepalen welke skills zij hebben, welke ze nodig hebben voor hun werk en welke skills ze nog moeten leren.
3. Implementeer het skillspaspoort. Zo kunnen medewerkers hun vaardigheden bewijzen en valideren.
4. Zorg voor een lerende werkomgeving. Medewerkers leren onbewust veel door het uitoefenen van hun baan. De uitdaging is dat zij daar bewust van worden door te gaan denken en handelen in skills. Het is ook belangrijk dat leidinggevenden, loopbaanadviseurs en opleiders hier meer oog voor krijgen.