Duurzame arbeidsproductiviteit vraagt om sectorspecifieke aanpak

Maar wie denkt dat hogere productiviteit vooral een kwestie is van efficiënter werken of nieuwe technologie ontwikkelen, kijkt te beperkt. De TNO-position paper ‘Duurzame productiviteitsgroei vraagt om sectorspecifieke aanpak (pdf)’ laat zien dat productiviteitsgroei niet voortkomt uit technologie alleen, maar uit het samenspel tussen technologie, organisatie van werk en menselijk kapitaal.

Hoe dat samenspel eruitziet, verschilt per sector. Daarnaast is het van belang om de adoptie, toepassing en opschaling van technologische, sociale en organisatorische innovaties binnen organisaties en sectoren te versnellen.

Van productiviteit naar duurzame arbeidsproductiviteit

Productiviteit gaat over meer dan output alleen. De vraag is niet alleen hoeveel waarde een organisatie of sector creëert, maar ook of dat gebeurt op een manier die toekomstbestendig is.

TNO verstaat onder duurzame productiviteitsgroei: meer waarde creëren per gewerkt uur, in samenhang met kwalitatief goed werk en voldoende vernieuwings-, leer- en aanpassingsvermogen om ook in de toekomst productief te blijven. Het figuur hieronder geeft deze samenhang op hoofdlijnen weer en laat zien dat de precieze invulling afhankelijk is van de sectorale context.

Trends in productiviteit en werk vanuit twee perspectieven

TNO onderzocht per sector zowel trends in economische productiviteit als trends in arbeid en organisatie. Gegevens van het CBS over Total Factor Productivity (TFP) laten zien hoe de productiviteit zich ontwikkelt op basis van de inzet van arbeid, kapitaal en andere productiemiddelen.

Deze trends zijn naast gegevens uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) en de Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) gelegd. Die geven vanuit werknemers- en werkgeversperspectief inzicht in onder meer innovatie, organisatie van werk, leren, autonomie en de mate waarin kennis en vaardigheden aansluiten bij het werk. Zo ontstaat per sector een breed beeld van de ontwikkelingen.

Nieuwe technologie levert pas winst op als bedrijven die toepassen

Nederland beschikt over sterke kennisinstellingen, innovatieve bedrijven en een goed ontwikkelde digitale infrastructuur. Toch vertaalt vernieuwing zich lang niet altijd in hogere productiviteit. Daarvoor moeten bedrijven nieuwe technologie ook toepassen, inbedden in hun werkprocessen en opschalen.

Uit de WEA blijkt bovendien dat innovatie in vrijwel alle onderzochte sectoren is afgenomen. Dat is zorgwekkend, omdat innovatie en productiviteitsgroei sterk met elkaar samenhangen. Niet alleen technologieontwikkeling vraagt aandacht, maar vooral het vermogen van bedrijven en sectoren om bestaande oplossingen te adopteren, te implementeren en op te schalen.

"Productiviteitswinst zit niet alleen in het ontwikkelen van nog meer nieuwe technologieën, maar vooral in het beter toepassen en opschalen van wat er al is. Dat vraagt om anders werken en organiseren, medewerkers daarbij betrekken en ondersteunen, en meer samenwerking tussen bedrijven onderling en met andere partijen in de keten en regio." - Gerben Hulsegge, senior scientist TNO Health & Work

Sectorale verschillen vragen om gerichte keuzes

De analyses in het paper laten zien dat er geen standaardaanpak is voor productiviteitsgroei. Niet alleen de productiviteitsontwikkeling verschilt tussen sectoren en subsectoren, maar ook de ontwikkelingen in innovatie, organisatie van werk en kwaliteit van werk.

Al deze aspecten zijn in iedere sector van belang, maar waar de nadruk op moet liggen, verschilt. Zo kan in de ene sector meer aandacht nodig zijn voor het beter toepassen van technologie, terwijl in een andere sector juist het slimmer organiseren van werk, het vergroten van professionele ruimte of het versterken van duurzame inzetbaarheid meer aandacht nodig heeft.

Duurzame productiviteitsgroei vraagt daarmee niet om één generieke route, maar om een combinatie van maatregelen die aansluit bij de omstandigheden in een sector en helpt om innovaties toe te passen en op te schalen.