Energiedelen: kansen en keuzes voor het energiesysteem

Tegelijkertijd roept energiedelen nieuwe vragen op. Hoe moet energiedelen met vrije leverancierskeuze worden ingericht? Wat betekent dit voor deelnemers, leveranciers, netbeheerders en andere marktpartijen? En onder welke voorwaarden draagt energiedelen daadwerkelijk bij aan betaalbaarheid, flexibiliteit en een toekomstbestendig energiesysteem?

TNO onderzoekt de juridische, economische, technische en sociale aspecten van energiedelen. Daarmee ondersteunen wij beleidsmakers, energiegemeenschappen, netbeheerders en marktpartijen bij de ontwikkeling van nieuwe vormen van energiemarktparticipatie.

Wat is energiedelen?

Energiedelen betekent dat opgewekte elektriciteit wordt toegewezen aan andere gebruikers, bijvoorbeeld binnen een energiegemeenschap of lokaal initiatief. Het concept vloeit voort uit Europese regelgeving, waarin lidstaten verplicht zijn energiedelen mogelijk te maken.

Volgens de Energiewet kunnen leden van een energiegemeenschap onder voorwaarden energie delen. Op termijn wordt ook energiedelen tussen partijen met verschillende energieleveranciers mogelijk. Hiervoor wordt momenteel wet- en regelgeving verder uitgewerkt.

In het huidige voorstel maken deelnemers afspraken over wie energie deelt, welk deel van de productie wordt gedeeld en tegen welke prijs. Die afspraken worden vervolgens gekoppeld aan daadwerkelijk opgewekte en gebruikte energie.

Waarom is energiedelen relevant?

Energiedelen is bedoeld om burgers en bedrijven actiever te betrekken bij de energietransitie. Het kan bijdragen aan:

• meer gebruik van lokaal opgewekte duurzame energie
• toegang tot duurzame energie voor huishoudens zonder eigen opwek
• economische voordelen voor deelnemers
• meer betrokkenheid bij de energietransitie
• efficiënter gebruik van het energiesysteem

Daarnaast kan energiedelen, in combinatie met passende prijsprikkels, bijdragen aan meer flexibiliteit in het energiesysteem. Deelnemers krijgen een stimulans om lokaal opgewekte energie direct te gebruiken, waardoor vraag en aanbod beter op elkaar kunnen aansluiten.

In hoeverre energiedelen deze voordelen daadwerkelijk oplevert, hangt sterk af van de gekozen inrichting en regelgeving.

Energiedelen raakt daarmee niet alleen individuele deelnemers, maar ook de manier waarop lokale energiesystemen, energiemarkten en energie-infrastructuur worden ingericht.

Lessen uit Europa

In verschillende Europese landen is energiedelen al mogelijk. De gekozen modellen verschillen echter sterk. Zo werken België en Portugal met systemen waarin achteraf wordt bepaald hoeveel energie daadwerkelijk is gedeeld.

Een belangrijke les uit andere Europese landen is dat energieleveranciers, netbeheerders en balansverantwoordelijken inzicht moeten hebben in wie energie deelt en onder welke voorwaarden. Zonder die informatie kunnen extra kosten ontstaan die uiteindelijk bij gebruikers terechtkomen.

Ook de maatschappelijke impact verschilt per model. De Europese ervaringen laten zien dat de inrichting van energiedelen invloed heeft op wie profiteert, hoe kosten worden verdeeld en welke rol energiedelen kan spelen in een inclusieve energietransitie.

U2Demo: energiedelen van model naar praktijk

Binnen het Europese U2Demo-project werkt TNO samen met internationale partners aan de ontwikkeling en validatie van innovatieve modellen voor energiedelen en peer-to-peer energiehandel. Open-source oplossingen worden ontwikkeld en getest in energiegemeenschappen in Nederland, België, Italië en Portugal.

TNO brengt expertise in op het gebied van energiedeelmodellen, rollen van betrokken partijen, coördinatie en informatie-uitwisseling en vertaalt deze kennis naar functionele architecturen en IT-componenten. Modellering en validatie in de praktijk helpen bepalen hoe oplossingen schaalbaar, interoperabel en toepasbaar kunnen worden gemaakt in verschillende contexten, en ondersteunen zo de bredere toepassing van energiedelen in Europa.

Open vragen voor beleid en markt

Energiedelen biedt kansen voor deelnemers, maar roept ook nieuwe vragen op over marktinrichting, netbelasting, flexibiliteit en betaalbaarheid. TNO onderzoekt hoe energiedelen in de praktijk kan worden ingericht en welke effecten verschillende keuzes hebben voor gebruikers, energiegemeenschappen, energieleveranciers, netbeheerders en het energiesysteem als geheel.

Samen met energiegemeenschappen, overheden, netbeheerders en marktpartijen werken we aan vragen zoals:

• Welke maatschappelijke impact kan energiedelen hebben?
• Welke verdeel-, registratie- en verrekenmodellen zijn uitvoerbaar?
• Welke rol kan energiedelen spelen bij netcongestie en flexibiliteit?
• Hoe kan energiedelen worden gecombineerd met flexibiliteitsdiensten en energiehubs?
• Onder welke voorwaarden is energiedelen aantrekkelijk en kostendekkend voor betrokken partijen?
• Welke lessen kunnen we trekken uit energiedeelmodellen in andere Europese landen? TNO werkt hierbij onder meer samen met initiatieven zoals Slim Strandnet in Scheveningen en Klimaan in Mechelen.

Werk je aan energiedelen?

Wil je inzicht krijgen in de technische, juridische, economische of maatschappelijke aspecten van energiedelen? Samen met publieke en private partners ontwikkelen we kennis over de maatschappelijke impact, technische uitvoering, economische haalbaarheid en beleidsmatige randvoorwaarden van energiedelen. Zo ondersteunen we beleidsmakers en marktpartijen bij de ontwikkeling van effectieve en toekomstbestendige energiedeelmodellen.

➡ Luister onze podcast over energiedelen

➡ Neem contact op met onze experts