Van dreiging naar daadkracht: versnellen onder druk in een nieuw tijdperk

Nieuwe dreiging, nieuw speelveld

“De grootste verandering van de afgelopen jaren is dat we weer rekening moeten houden met een grootschalig conflict in Europa,” zegt Mathijs Verhoeff, Hoofd Research, Technology & Innovation bij de Koninklijke Luchtmacht. “Dat vraagt dat we ons daar nu actief op voorbereiden samen met onze partners. En dat in een versneld tempo.”

De hedendaagse veiligheidsrealiteit speelt zich af in vijf domeinen tegelijk: land, zee, lucht, cyber en ruimte. Juist die combinatie maakt het complex. “Het slagveld is niet meer één plek,” legt Verhoeff uit. “Het gebeurt overal tegelijk. En ontwikkelingen in bijvoorbeeld drones, artificial intelligence en het elektromagnetisch spectrum zijn enorm versneld.” De oorlog in Oekraïne heeft dat scherp zichtbaar gemaakt, niet alleen in tactiek, maar ook in technologie. Wat daar in korte tijd is ontwikkeld, zet wereldwijd de standaard.

“Dat geldt ook voor een potentiële tegenstander. Om goed voorbereid te zijn, moeten we in die versnelling mee. We zitten feitelijk in een moderne wapenwedloop waarin technologie en ontwikkelsnelheid bepalend is,” legt Verhoeff uit. Daarbij speelt nog een andere realiteit: Europa moet meer op eigen benen staan. De afhankelijkheid van buitenlandse steun wordt kleiner, terwijl de opgave juist groeit.

Kwaliteit én massa

De Nederlandse luchtmacht staat binnen de NAVO bekend om haar kwaliteit, maar in het huidige speelveld is dat niet meer genoeg. “Het is weer een ‘numbers game’ geworden,” zegt Verhoeff. “We zijn heel goed in wat we doen, maar we zijn nog niet groot. En dat geldt voor veel Europese landen.”

De oplossing ligt in een slimme mix van hoogwaardige systemen gecombineerd met schaalbare, betaalbare technologie. “Die high-low mix wordt essentieel. Dus naast high-end systemen, krijgen we een schil van kosteneffectieve, vaak onbemande en autonome middelen. Die kun je sneller ontwikkelen, produceren, aanpassen en in grotere aantallen inzetten.”

Samenwerking en co-creatie

Om die omslag te maken, is samenwerking cruciaal. Defensie werkt al decennialang samen met kennispartners zoals TNO en het NLR. Maar de afgelopen jaren is die samenwerking enorm opgeschaald. “De communicatie en de samenwerking is veel intensiever geworden,” aldus Verhoeff. “Mensen van TNO en NLR zitten dagelijks bij ons op het hoofdkwartier. Ze denken dagelijks mee over plannen, over keuzes, over oplossingen.”

Die intensieve betrokkenheid maakt een groot verschil. De samenwerking is volledig geïntegreerd en gericht op versnelling. “We zijn niet meer twee organisaties die iets voor elkaar doen. We werken als één team. TNO’ers zijn voor ons volwaardige collega’s.”

De samenwerking is bovendien verschoven van aanbod gestuurd naar vraag gestuurd. “Het is niet meer: wat is interessant om te onderzoeken? Het is: welk probleem moeten we morgen opgelost hebben? We kijken naar het slagveld van vandaag in alle domeinen (land, zee, lucht, ruimte en cyber) en houden ook de focus op de rest van de wereld. Tegelijkertijd kijken we vooruit naar wat de toekomst nodig heeft en geven samen richting aan de doorontwikkeling.

Kortere lijnen, sneller resultaat

De geïntegreerde samenwerking met TNO zorgt voor kortere lijnen en minder vertraging. “TNO helpt bij het bouwen en testen van prototypes, dat scheelt enorm,” zegt Verhoeff.

“Je hebt minder schakels, minder contracten, en dus meer snelheid.” En snelheid is cruciaal. “De tegenstander wacht ook niet. Dus wij moeten sneller denken, ontwikkelen en implementeren.”

Praktische vraagstukken, directe impact

Die realiteit vertaalt zich naar concrete vraagstukken waar Defensie en TNO samen aan werken:

• Communicatie onder verstoring — hoe blijf je met elkaar in contact als
  radiocommunicatie wordt gejamd?
• Navigatie zonder GPS — wat als een satellietsysteem uitvalt of wordt verstoord?
• AI in besluitvorming — hoe ondersteun je complexe beslissingen met betrouwbare data-analyse?
• Snelle detectie van dreiging — hoe gebruik je sensoren en AI om patronen en
  bewegingen te herkennen?

Een voorbeeld is het zoeken naar alternatieven voor GPS. “We zien in Oekraïne dat GPS vaak verstoord wordt. Daar moeten wij op voorbereid zijn,” zegt Verhoeff. “Een oplossing waar we samen met TNO aan werken, is navigeren op basis van het aardmagnetische veld. Dat staat nog in de kinderschoenen, maar is veelbelovend.”

Ook op het gebied van communicatie wordt vernieuwd. “Denk aan lasersystemen waarmee je heel gericht informatie kunt versturen, met een minimale kans op detectie. Dat soort technologie kan een groot verschil maken.”

Van idee naar inzet, in sneltreinvaart

Innovatie binnen Defensie volgt een zorgvuldig traject, dat wel steeds sneller verloopt: van kennisopbouw, naar prototype, naar testen, eerst in labs en simulaties, daarna in realistische militaire omgevingen.

“Die samenwerking speelt hierin een cruciale rol,” zegt Verhoeff. “Het belang van realistische, hoogwaardige battle labs en simulaties waarin getest kan worden, neemt sterk toe. Dat is nodig, want operationele eenheden hebben daar simpelweg te weinig ruimte voor.”

“Onze eenheden zijn continu bezig met trainen en inzetbaarheid. Testen en ontwikkelen moet je daar grotendeels los van organiseren.” Tegelijkertijd vraagt deze snelheid om een andere mindset: “We moeten ook soms accepteren dat iets ‘goed genoeg’ is. Niet altijd een 10, maar een 7 die we snel in de praktijk brengen en daarna telkens verbeteren.”

Digitale afhankelijkheid als kwetsbaarheid

We zijn al jaren volledig afhankelijk van digitale systemen, en daarmee enorm kwetsbaar. “Alles is gekoppeld aan het digitale domein,” legt Verhoeff uit. “Van militaire systemen tot onze civiele infrastructuur.” Die afhankelijkheid maakt het lastig om dreigingen te beantwoorden.

“Cyberaanvallen zijn vaak moeilijk te herleiden. En ze vormen niet altijd een directe aanleiding voor een militaire reactie. Maar ze kunnen ons wel degelijk verzwakken.” Dat maakt robuuste, veilige systemen nog belangrijker.

Blik vooruit: Defensie vijf jaar verder

Verhoeff schetst een organisatie die groter is, maar ook complexer. “We krijgen te maken met enorme hoeveelheden data. AI wordt onmisbaar om die te verwerken en om besluitvorming te ondersteunen.”

Daarnaast zal de eerdergenoemde high-low mix werkelijkheid zijn geworden. “Meer (semi-)autonome systemen, meer flexibiliteit, en de mogelijkheid om snel op te schalen. Dat geeft ons slagkracht.” Ook op ruimtecapaciteit wordt ingezet. “We willen zelfstandiger worden in het verkrijgen van informatie. Met eigen satellieten, eigen sensoren en betere communicatie wereldwijd.”

Mathijs’ persoonlijke missie

“Dit werk is meer dan een functie. Het is een combinatie van passie en verantwoordelijkheid. Ik ben ingenieur en militair en vind het fascinerend om technologie en operatie bij elkaar te brengen.” Die brugfunctie tussen technische innovatie en praktische toepassing vormt de kern van zijn rol.

“Ik vertaal operationele problemen naar technologische vragen. En andersom. Dat maakt het werk heel concreet en impactvol.”

Onze gezamenlijke missie

“Als je bij TNO voor Defensie werkt, draag je direct bij aan de veiligheid van Nederland,” zegt Verhoeff. “Je helpt ons sterker te worden en sneller te innoveren.

Intens samenwerken speelt daarin een sleutelrol. En daarmee werk je aan iets groters: een samenleving waarin we vrede kunnen behouden. Dat is uiteindelijk waar we het allemaal voor doen.”