Fysieke belasting in de thuiszorg: samen bouwen op wat werkt

Thema:: Werk gezondheid

7 oktober 2026

De thuiszorg staat voor een complexe opgave. Cliënten wonen langer zelfstandig thuis, de zorgvraag wordt zwaarder en tegelijkertijd willen we dat zorgprofessionals hun werk gezond en duurzaam kunnen blijven uitvoeren. Nieuw onderzoek van TNO en LOCOmotion, in samenwerking met de Nederlandse Arbeidsinspectie, laat zien dat er al belangrijke successen zijn geboekt bij het toepassen van praktijkrichtlijnen fysieke belasting. Die successen bieden waardevolle lessen voor de uitdagingen die nog voor ons liggen.

Succesvolle voorbeelden laten zien dat verandering mogelijk is

Voor het aan- en uittrekken van steunkousen wordt inmiddels in de meeste gevallen gewerkt volgens de praktijkrichtlijnen fysieke belasting en is dit voor veel zorgverleners de dagelijkse praktijk geworden. Dat succes lijkt het resultaat van een combinatie van duidelijke richtlijnen, goede beschikbaarheid van hulpmiddelen, structurele scholing, inzet van ErgoCoaches en aandacht voor zelfredzaamheid tijdens de intake.

Deze resultaten laten zien dat verbetering mogelijk is wanneer richtlijnen duidelijk zijn, hulpmiddelen toegankelijk zijn en alle betrokken partijen dezelfde doelen nastreven. Juist deze succesfactoren kunnen als inspiratie dienen, bijvoorbeeld bij het gebruik van glijzeilen om iemand in bed te verplaatsen zonder te tillen.

De grootste uitdaging: zittend douchen

Vooral bij het zittend douchen van cliënten blijkt het nog lastig om volgens de praktijkrichtlijnen te werken. Van de cliënten die zittend worden gedoucht, wordt slechts een zeer klein deel gedoucht met een hoog-laag douchestoel, terwijl dit volgens de praktijkrichtlijn de aangewezen werkwijze is. Hierdoor werken thuiszorgmedewerkers vaak langdurig in belastende houdingen.

Belangrijk is dat dit niet het gevolg is van één enkele oorzaak. Het onderzoek laat zien dat verschillende factoren samenkomen: beperkte ruimte in badkamers, ingewikkelde aanvraagprocedures, verschillen tussen indicatiecriteria en praktijkrichtlijnen, beperkte bekendheid met uitleenmogelijkheden en het feit dat de fysieke belasting van de zorgverlener nog onvoldoende wordt meegewogen bij indicatie- en vergoedingsbesluiten.

Vier concrete stappen vooruit

Het onderzoek biedt verschillende handelingsperspectieven om fysieke belasting in de thuiszorg te verminderen:

Maak fysieke belasting onderdeel van het cliëntdossier. Leg afspraken over taken, hulmiddelengebruik en mobiliteitsklasse van een client vast in het dossier.
Ontwikkel een landelijke beslisroute voor douchen en wassen op basis van de praktijkrichtlijn die is vastgelegd in de Arbocatalogus. Hiermee kan stapsgewijs handelingsperspectief worden gegeven voor de inzet van hulpmiddelen en alternatieve was- en douchevormen.
Neem de gezondheid van zorgprofessionals expliciet mee in indicaties en vergoedingen vanuit uitleen, gemeentes (Wmo) en zorgverzekering.
Onderzoek hoe belemmeringen in de thuissituatie verminderd kunnen worden, onder meer door ruimte-eisen beter in kaart te brengen, alternatieve was- en douchevoorzieningen te verkennen, ontwikkelen en evalueren.

Een gezonde toekomst voor de thuiszorg

De belangrijkste boodschap uit het onderzoek is dat de sector niet vanaf nul hoeft te beginnen. Er zijn al bewezen voorbeelden van succesvolle inzet van de praktijkrichtlijnen. Door voort te bouwen op deze ervaringen kunnen betrokken partijen gezamenlijk werken aan een toekomst waarin thuiszorgmedewerkers hun werk gezond kunnen blijven doen en cliënten kunnen rekenen op veilige, kwalitatief hoogwaardige zorg in de eigen woonomgeving.