Circulaire economie

Een circulaire economie is een economisch systeem dat grondstofgebruik en afvalproductie minimaliseert door producten, materialen en hulpbronnen zo lang mogelijk in omloop te houden. Dit gebeurt door middel van hergebruik, reparatie, refurbishing, remanufacturing en recycling.

Het Nederlandse beleid om te komen tot een circulaire economie staat beschreven in het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE). Hierin staan de nationale doelen en de maatregelen die Nederland neemt om in 2050 circulair te zijn. Er wordt ingezet op de volgende vier circulariteitsstrategieën:

• Verminderen van grondstoffengebruik: minder (primaire) grondstoffen gebruiken door af te zien van producten, deze te delen of ze efficiënter te maken;
• Vervangen van grondstoffen:
  • Het vervangen van primaire grondstoffen door secundaire grondstoffen.
  • Het toepassen van duurzame biogrondstoffen, zo hoogwaardig mogelijk.
  • Het inzetten van andere, meer algemeen beschikbare grondstoffen met een lagere milieudruk.
• Verlengen van de levensduur van producten: producten langer gebruiken door hergebruik en reparatie. Dit vertraagt de vraag naar nieuwe grondstoffen;
• Verwerken van materialen, zo hoogwaardig mogelijk: de kringloop sluiten door recycling van materialen en grondstoffen, zodat er minder afval wordt verbrand of gestort én er meer hoogwaardig aanbod van secundaire grondstoffen ontstaat.

TNO helpt organisaties om circulaire innovaties te ontwikkelen, te testen en op te schalen. We combineren materiaal- en technologisch onderzoek met systeemkennis, modellen, praktijkfaciliteiten, ketensamenwerking en businesscases. Zo ondersteunen we keuzes van ontwerp en recyclingroute tot beleid, investering en marktintroductie.

1. Het milieu beschermen en CO2 uitstoot verlagen
2. Afhankelijkheid van grondstoffen verminderen (dus meer strategische autonomie)
3. Banen creëren en geld besparen

Keuzes in de ontwerpfase bepalen hoeveel materiaal een product nodig heeft, hoe lang het meegaat en of onderdelen kunnen worden gerepareerd, hergebruikt of gerecycled. Ontwerpen voor levensduur, losmaakbaarheid en hoogwaardige recycling voorkomt afval en waardeverlies.

Een technisch werkende oplossing heeft pas brede impact wanneer ook kwaliteit, kosten, regelgeving, infrastructuur, ketensamenwerking en marktvraag op elkaar aansluiten. TNO helpt om deze voorwaarden samen te brengen en innovaties van onderzoek naar praktijk en markt te brengen.

Net als metaal, hout, glas en aardewerk zijn plastics van cruciaal belang voor de maatschappij. De komende decennia zal dat niet veranderen, want door hun unieke eigenschappen zijn plastics breed inzetbaar: ze worden verwerkt in talloze producten, van verpakkingen tot textiel en in auto’s.

Helaas zijn veel plastics nog niet duurzaam. Momenteel wordt slechts 30% van de plastics gerecycled. Een groot deel van de plastics wordt verbrand. Ook hebben plastics een schaduwzijde door het ontstaan van microplastics, die een potentieel gevaar vormen voor onze gezondheid en het milieu.

Zelfs als we de basisgrondstof olie zouden vervangen door biomassa is dat slechts een gedeeltelijke oplossing. Zwerfvuil en andere problemen blijven dan bestaan. Het enige haalbare toekomstscenario omvat daarom de overstap op een circulaire plastic economie die zijn eigen grondstof- en energieverbruik sterk terugdringt.

Een grote vraag die nu op tafel ligt is hoe we van plasticafval nieuwe plastics kunnen maken. Nu doen we dat voornamelijk mechanisch: door afval klein te malen en dat om te smelten tot gerecycled plastic. Daarbijkan de kwaliteit wat achteruit gaan en bevat het dan mogelijk nog verontreinigingen, waardoor je er bijvoorbeeld geen voedselverpakkingen meer van kunt maken.

Maar er zijn ook meer geavanceerde technieken, zoals dissolutie, het verwijderen van de verontreinigingen met oplosmiddelen. En thermochemische recycling (plastic vergassen) waarmee je zelfs teruggaat naar de oorspronkelijke grondstoffen. Deze kunnen gebruikt worden om nieuw zuiverplastic te maken met dezelfde kwaliteit als “virgin plastics”.

Door minder materiaal te gebruiken, producten langer mee te laten gaan, waar mogelijk alternatieven toe te passen en waardevolle materialen hoogwaardig terug te winnen. Daardoor daalt de vraag naar primaire grondstoffen en worden internationale grondstoffenketens minder kwetsbaar.

CO₂-gebaseerde grondstoffen ontstaan wanneer afgevangen CO₂ met hernieuwbare energie wordt omgezet in bouwstenen voor bijvoorbeeld chemicaliën, brandstoffen en materialen. Dit kan het gebruik van fossiele koolstof verminderen, mits de technologie en de benodigde energie duurzaam en schaalbaar worden ingezet.

Ook consumenten beïnvloeden hoe lang producten en grondstoffen in omloop blijven. Kies waar mogelijk voor duurzame, reparabele en deelbare producten, gebruik producten langer en lever afgedankte apparaten en materialen gescheiden in.

Belangrijk is om altijd verpakkingsglas, papier, textiel en PMD (plastics, metaal, drankverpakkingen) te scheiden van restafval. Voor plastics zijn er nog een paar aanwijzingen bij het sorteren:

• Maak plastic verpakkingen goed leeg, maar was je verpakking niet af. Dat scheelt water, want dit doen ze efficiënter bij de recycling.
• Mag die chipszak of soepzak met metaallaagje nu wel of niet bij het plastic afval? Ja tegenwoordig mag dit wel, net als bijv. lege medicijnen strips.
• Gooi lekke opblaasbare spullen zoals waterluchtbedden en zwembandjes niet bij het plastic afval (chlorides in PVC verstoren recycling), maar breng het naar de milieustraat.
• Alles van piepschuim gaat ook naar de milieustraat, niet in de PMD zak.
• Bij plastic yoghurt bekers met kartonnen omhulsel: haal het karton er helemaal af want papier verstoort recycling.
• Knijp lucht uit flesjes en drankpakken, dat scheelt volume.

Bij het kopen:

• Als je plastic verpakkingen (salade/fruitbakjes, sapflesjes) ziet met lichtgrijze waas, dan is het gemaakt van gerecycled plastic.
• Stevigere halve liter flesjes (verse sappen, vitamine water) zijn vaak gemaakt van multimateriaal (meerdere plastic soorten) en dat is moeilijker te recyclen.

De grootste impact ontstaat wanneer producenten, overheden, ketenpartners en gebruikers samen zorgen dat circulaire keuzes beschikbaar, aantrekkelijk en vanzelfsprekend worden.