De nieuwe fijnstofaanpak voor grotere gezondheidswinst

Thema:
Zeer zorgwekkende stoffen

Blootstelling aan fijnstof kan ernstige gevolgen hebben. Denk aan luchtwegaandoeningen en verergering van hart- en vaatziekten. In Nederland overlijden jaarlijks 9.000 mensen vroegtijdig doordat ze zijn blootgesteld aan fijnstof. Als we de strijd tegen fijnstof willen winnen en de luchtkwaliteit in Nederland permanent willen verbeteren, is een andere aanpak nodig. Op basis van een nieuwe zienswijze, die ervan uitgaat dat het ene fijnstofdeeltje meer impact op de gezondheid heeft dan het andere, hebben we een 5-stappenplan ontwikkeld.

Benieuwd naar TNO's nieuwe fijnstofaanpak?

Download TNO's visie met een concreet 5-stappenplan

Huidige fijnstofaanpak en Schone Lucht Akkoord

In het Schone Lucht Akkoord streven het Rijk, provincies en een groot aantal gemeenten naar een gezondheidswinst van minimaal 50 procent in 2030 ten opzichte van 2016. Met de fijnstofnorm en de metingen die we in Nederland en Europa gebruiken, wordt alleen gestuurd op fijnstofmassa: alle fijnstofdeeltjes die in een kubieke meter lucht aanwezig zijn.

Norm gehaald, probleem niet opgelost

Door succesvol beleid is de fijnstofconcentratie afgenomen, maar de laatste jaren stagneert de afname en boeken we steeds minder gezondheidswinst. Dat komt ook doordat de samenstelling van de fijnstofmix geleidelijk verandert. Beleid gericht op gezondheidswinst vraagt om een andere, nog effectievere aanpak.

Hoe verschillende fijnstofdeeltjes de luchtwegen binnendringen

Na inademing bepaalt de grootte van de fijnstofdeeltjes hoe diep deze in de longen doordringen, waarbij ultrafijnstof het diepst doordringt en in het bloed kan worden opgenomen.
Uitgeschreven tekst

De gezondheidsimpact hangt samen met de reactiviteit van de deeltjes in het fijnstof, en deze wordt weer bepaald door andere eigenschappen zoals de chemische samenstelling en de grootte van de deeltjes. Na inademing bepaalt namelijk de grootte van de fijnstofdeeltjes hoe diep deze in de longen doordringen, waarbij ultrafijnstof het diepst doordringt en in het bloed kan worden opgenomen.

De variabelen die pas echt de doorslag geven voor het boeken van verdere gezondheidswinst, worden nu niet meegenomen. Als de fijnstofnorm gehaald wordt, zijn de gezondheidsrisico’s hiermee niet verholpen. Beneden de norm betekent dus niet per se veilig.

Beter onderscheid leidt tot meer gezondheidswinst

Niet elk fijnstofdeeltje heeft dezelfde gezondheidsimpact. We moeten ook kijken naar:

  1. Ultrafijnstof: de zeer kleine lichte deeltjes die dieper in de longen terechtkomen.
  2. Hun vorm en chemische reactiviteit; want de samenstelling van fijnstof, en dus de schadelijkheid, is niet altijd hetzelfde.
  3. De bron van de deeltjes: Zo heeft het inademen van zout bij een strandwandeling een ander effect dan achter een dieselauto fietsen.

Nieuwe visie op fijnstofaanpak Nederland

In de strijd tegen gezondheidsschade door fijnstof heeft het weinig zin om alleen fijnstofmassa te meten, zoals nu gebeurt. Wij pleiten daarom voor een nieuwe fijnstofaanpak, die beter aansluit op de gezondheidsrisico’s: een bron-specifieke aanpak voor fijnstof.

We bereiken de grootste gezondheidswinst als we ons beleid baseren op de omvang van de deeltjes, hun vorm en chemische reactiviteit. Het is daarbij belangrijk te weten waar deze deeltjes zich bevinden; er is niet één aanpak die overal werkt. Voor het maken van de juiste beleidskeuzes hebben we een 5-stappenplan ontwikkeld.

5-stappenplan voor meer gezondheidswinst

Download de paper 'Norm gehaald, probleem niet opgelost'

Wat is fijnstof?

Fijnstof is een mengsel van microscopisch kleine vaste deeltjes die kleiner zijn dan 10 micrometer. De ene keer bevat een fijnstofmengsel veel stoffen uit wegverkeer, de andere keer juist uit de industrie of landbouw. De mate van schadelijkheid van fijnstof verschilt dan ook per plek en moment. Om de juiste maatregelen te treffen, is onderzoek naar de samenstelling en variatie en dus de bron van fijnstof belangrijk.

Fijnstof meten, modelleren en adviseren

Bij TNO ontwikkelen we technologie die inzicht geeft in de schadelijkheid, bronnen en bijbehorende samenstelling van fijnstof. Zo helpen we bedrijven en overheden weloverwogen, effectieve maatregelen te nemen om de emissie te beperken.

Hiervoor gebruiken we de volgende onderzoekstechnieken:

  • We ontwikkelen sensortechnologie om op lokaal niveau en realtime te meten.
  • We passen rekenmodellen toe om voorspellingen over verspreiding en blootstelling te doen.

We ontwikkelen een realtime gezondheidsrelevante indicator van fijnstof in Europese steden. Op dit moment delen we op onze TOPAS-website al de bron (activiteit en herkomst) van het fijnstof. Onze dispersiemodellen met hoge resolutie helpen belanghebbenden om de gezondste optie te kiezen, bijvoorbeeld de gezondste fietsroute naar een bestemming.

Projecten fijnstof Nederland

Aansprekende projecten naar fijnstof in Nederland die wij uitvoeren voor een betere gezondheid zijn:

Laat je verder inspireren

16 resultaten, getoond 1 t/m 5

Sturen op emissies biedt uitweg uit stikstofproblematiek

Informatietype:
Nieuws
13 september 2022

Nederland zoekt naar oplossingen in stikstofimpasse. De knoppen om aan te draaien zitten aan de emissiekant. Dit blijkt uit TNO's recentste analyse.

Grote meetcampagne van emissies broeikasgassen en luchtverontreiniging in Rotterdam

Informatietype:
Nieuws
19 augustus 2022
In samenwerking onderzoekt TNO hoe we de vermindering van stedelijke uitstoot van broeikasgassen en luchtvervuiling het best kunnen monitoren.

Fijnstof, een ongrijpbaar probleem, maar wat is fijnstof?

Informatietype:
Insight
12 juli 2022
Fijnstof is een containerbegrip voor alles wat in de lucht zweeft en kleiner is dan 10 mu. Maar wat maakt het zo gevaarlijk? Expert Paula legt het uit.

Een effectiever fijnstofbeleid in 5 stappen

Informatietype:
Insight
12 juli 2022
Met de huidige fijnstofnorm is het fijnstofprobleem niet opgelost. TNO geeft beleidsmakers handelingsperspectief met een 5-stappenplan.

Waarom de huidige fijnstofnorm het probleem niet oplost

Informatietype:
Insight
12 juli 2022
Als Nederland de fijnstofnorm haalt, zijn de gezondheidsrisico’s niet verholpen. Zo is de gezondheidsschade nog erg hoog. Lees waarom.