Productiviteit vraagt om bredere kijk op arbeid en technologie

Volgens de onderzoekers ligt de nadruk in het huidige debat vaak op de arbeidsmarkt: meer instroom in technische opleidingen, meer arbeidsmobiliteit en het aantrekken van extra talent. Die maatregelen kunnen bijdragen aan het verminderen van personeelstekorten, maar productiviteitsgroei ontstaat uiteindelijk ook binnen bedrijven zelf. Factoren als werkorganisatie, procesinnovatie, scholing op de werkvloer, technologie-invoering en de benutting van aanwezige kennis en vaardigheden spelen daarbij een belangrijke rol.

Industrie presteert relatief goed, maar kent ook aandachtspunten

De analyse laat zien dat de Nederlandse industrie, waaronder de Metalektro, zich niet in een structurele neergang bevindt. De werkgelegenheid is de afgelopen jaren gegroeid en veel bedrijven laten positieve resultaten zien. Tegelijkertijd constateren de onderzoekers verschillende ontwikkelingen die aandacht vragen, zoals afnemende investeringen in scholing, minder procesinnovatie en een toenemende werkdruk onder werknemers.

Volgens TNO maakt dit duidelijk dat productiviteit niet alleen afhankelijk is van de beschikbaarheid van personeel, maar ook van de manier waarop organisaties technologie toepassen, medewerkers ontwikkelen en verbeteringen in bedrijfsprocessen organiseren.

Kwaliteit van werk als onderdeel van concurrentievermogen

Het rapport benadrukt dat aspecten van de kwaliteit van werk, zoals veiligheid, gezondheid, leermogelijkheden, autonomie en betrokkenheid bij veranderingen, niet alleen sociale thema's zijn, maar ook relevant kunnen zijn voor innovatie en productiviteit. Werknemers beschikken vaak over praktijkkennis van processen en kunnen daardoor bijdragen aan efficiëntere werkwijzen en een succesvolle invoering van nieuwe technologie.

Het rapport sluit daarmee aan bij het Europese denken rond Industry 5.0, waarin economische prestaties worden verbonden met mensgerichte technologie, duurzaamheid en maatschappelijke waardecreatie.

Agenda voor overheid, werkgevers én werknemers

Het rapport presenteert geen oplossing voor één specifieke partij, maar schetst een brede agenda voor verschillende stakeholders. Voor de overheid ligt de uitdaging onder meer in het verbinden van innovatiebeleid aan scholing, mensgerichte technologie en werknemersparticipatie.

Werkgevers kunnen investeren in procesinnovatie, werkplekleren en technologie die medewerkers ondersteunt bij hun werk. Werknemers, ondernemingsraden en vakbonden kunnen bijdragen door actief betrokken te zijn bij discussies over technologische vernieuwing, productiviteit en arbeidsomstandigheden.

Ook onderwijs- en kennisinstellingen spelen volgens het rapport een belangrijke rol, bijvoorbeeld door leeromgevingen te ontwikkelen waarin technologie, innovatie en praktijkervaring samenkomen. Daarnaast wordt gewezen op het belang van regionale ecosystemen waarin bedrijven, onderwijsinstellingen, overheden en sociale partners samenwerken aan kennisontwikkeling en innovatie.

Uitnodiging tot dialoog

De centrale boodschap van het rapport is dat het productiviteitsvraagstuk bredere aandacht vraagt dan alleen de beschikbaarheid van personeel. Het rapport laat zien dat ook factoren binnen bedrijven, zoals werkorganisatie, scholing, procesinnovatie, technologische vernieuwing en betrokkenheid van medewerkers, van invloed kunnen zijn op productiviteitsontwikkeling. Daarmee biedt de studie inzicht en inspiratie voor overheid, werkgevers, werknemers en sociale partners die werken aan een toekomstbestendig industriebeleid.

*Het rapport gebruikt kwaliteit van werk als onderzoeksbegrip om te analyseren hoe factoren zoals scholing, werkorganisatie, autonomie, arbeidsomstandigheden, technologie-invoering en werknemersparticipatie samenhangen met productiviteit en innovatie.