Ons werk

Topsectoren en vergroening: een verkenning van groene ambities

Kan het Topsectorenbeleid groener? Het thema is urgent: in verschillende Topsectoren is de milieudruk hoog. Bovendien is er vanuit overheid en samenleving de wens om het Topsectorenbeleid zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij maatschappelijke opgaven, waaronder vergroening. Met een breed ingestoken inventarisatie van milieu-ambities in de topsectoren levert TNO een bijdrage aan het denken hierover. De inventarisatie biedt een handelingsperspectief voor politici en beleidsmakers gericht op de mogelijkheden voor (meer) groene sturing. De studie is uitgevoerd in opdracht van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).

De overheid heeft 9 sectoren aangemerkt als topsector: Agri & Food, Chemie, Creatieve Industrie, Energie, High Tech Systemen & Materialen, Life Sciences & Health, Logistiek, Tuinbouw & Uitgangsmaterialen en Water. Deze sectoren zijn belangrijk voor de Nederlandse economie. Het topsectorenbeleid is de belangrijkste pijler van het Nederlandse innovatiebeleid, met internationale concurrentiekracht en werkgelegenheid als kerndoelstellingen. Met het topsectorenbeleid, als onderdeel van het bedrijvenbeleid, wil het kabinet eraan bijdragen dat de verdiencapaciteit van deze sectoren wordt veiliggesteld voor de toekomst. De overheid heeft nadrukkelijk de ambitie om de topsectoren goed te laten aansluiten bij maatschappelijke opgaven, zoals vergroening. Vanuit de agenda van groene groei ligt het dan ook voor de hand om synergiën te zoeken. Dit betekent: wegen bewandelen om onderzoek, innovatie, economie en milieu zoveel mogelijk met elkaar te verbinden.

Tegen deze achtergrond heeft het PBL aan TNO de opdracht gegeven om de huidige verbindingen tussen Topsectorenbeleid en vergroening in kaart te brengen, en de ‘knoppen’ aan te wijzen waaraan beleidsmakers kunnen draaien wanneer zij er voor kiezen om sterker op vergroening in te zetten. De volgende vragen stonden daarbij centraal:

1. Hoe wordt vergroening geadresseerd in het Topsectorenbeleid, met name in de Kennis en Innovatie Agenda’s en de uitwerking daarvan in roadmaps, programma’s of thema-lijnen?
2. Welke mogelijkheden van sturing zijn er om (nog) meer bij te dragen aan vergroening?

Bijdragen aan groene innovaties

TNO heeft de meest recente Kennis- en Innovatie Agenda’s van de topsectoren tegen het licht gehouden. De resultaten zijn getoetst in 27 interviews. De studie laat zien dat het topsectorenbeleid op dit moment bijdraagt aan onderzoek en ontwikkeling voor een brede waaier aan groene innovaties. Vooral op het vlak van energie en klimaat, grondstoffenefficiëntie en waterkwaliteit en –verbruik worden stappen gezet. Tegelijkertijd is de weg naar de markt bij veel topsectoren nog lang. Daarnaast zijn de ‘groene ambities’ in de meeste topsectoren slechts beperkt uitgewerkt naar concrete doelstellingen.

Sturingsopties voor vergroening

Op basis van die gesprekken is ook duidelijk geworden dat er een hogere inzet op vergroening mogelijk is. Hiertoe wordt op hoofdlijnen een drietal sturingsopties benoemd:

  • De eerste optie voor meer sturing in de richting van vergroening is het zichtbaar en inzichtelijk maken van de huidige (beoogde) bijdragen aan vergroening. De Topsectoren hanteren op dit moment geen eenduidige ‘taal’ voor het benoemen van groene ambities. Bovendien zijn de ambities die er zijn niet concreet genoeg uitgewerkt om de uiteindelijke eco-impact te kunnen inschatten. Dit maakt het onmogelijk om een kwantitatieve inschatting te maken van de bijdrage van het Topsectorenbeleid aan de Vergroeningsagenda.
  • Een tweede optie voor additionele sturing in de richting van Vergroening is de optimale benutting van cross-sectorale mogelijkheden. Vergroening is in veel gevallen niet één op één gebonden aan een Topsector. Denk bijvoorbeeld aan de koppeling tussen nano-materialen en PV-panelen.
  • De derde sturingsoptie is het veranderen van het Topsectorenbeleid, zodanig dat Vergroening top-down, via gerichte doelstellingen, wordt voorgeschreven. Dit betekent dat de Topsectoren die nu bottom-up worden aangestuurd meer in lijn worden gebracht met de aanpak die nu voor ‘Energie’ en ‘Logistiek’ wordt gevolgd. Deze optie geeft de kans om lange-termijndoelen voor vermindering van milieudruk te verbinden met de meer korte-termijn innovatie-agenda waar de industrie in het kader van Topsectorenbeleid veelal op aanstuurt. Deze optie is vooral relevant voor dat deel van de innovatie-activiteiten dat ‘volwassen’ genoeg is voor toepassing in de praktijk.

Benieuwd hoe vergroening een grotere rol kan krijgen binnen het Topsectorenbeleid?

Lees meer in het verschenen rapport: Topsectoren & Vergroening

Lezen

Agenda voor Nederland: 10 inspirerende essays

In de publicatie Agenda voor Nederland zetten 40 wetenschappers - inspired by technology - in 10 essays hun concrete en inspirerende ambities neer voor Nederland. Zij betogen dat als Nederland internationaal... Lees verder
Kennis

Circulaire economie: basis voor een duurzame samenleving

Steeds meer steden, bedrijven en overheden willen hun carbon footprint verminderen om zo een bijdrage te leveren aan een duurzame gebouwde omgeving. Het concept circulaire economie biedt economische kansen... Lees verder
Roadmap

Environment & Sustainability: van meten en monitoren naar managen van het milieu

Het duurt niet lang meer of we hebben in ons land een fijnmazig meetnetwerk om permanent vast te stellen hoeveel uitstoot van welke schadelijke stoffen zich waar voordoet en wat de bron is. ICT en sensortechnologie... Lees verder

Contact

Dr. Roald Suurs

  • transitie
  • innovatiesysteem
  • strategie beleid
  • circulaire economie
  • biobased
E-mail

Wij gebruiken anonieme cookies om het gebruik van onze site te verbeteren.